İspanya’nın Avrupa’ya getirdiği patates, başlangıçta “güzelavratotu” ailesinden geldiği için zehirli olarak algılandı. Ancak, zamanla yüksek verimi, düşük emek ihtiyacı ve besleyiciliği nedeniyle özellikle İrlanda gibi serin ve nemli bölgelerde büyük bir ilgi görmeye başladı. 19. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, İrlanda halkının neredeyse yarısı patatesle beslenir hale geldi.
Bu bağımlılık, beslenme açısından mantıklı görünse de, patatesin karbonhidrat, C vitamini ve potasyum kaynağı olması ve sütle tüketildiğinde protein sağlaması, onu “mükemmel mahsul” olarak öne çıkardı. Ancak, tarımsal çeşitliliğin eksikliği, kısa sürede büyük bir krize yol açtı.
TÜM TARLALAR YOK OLDU
1845 yılında İrlandalı çiftçiler, patates yapraklarında koyu lekeler, çürüme ve kötü kokular fark etti. Kısa süre içinde tüm tarlalar yok oldu. Sorunun kaynağı, Meksika kökenli Phytophthora infestans adlı su küfüydü. Bu organizma, İrlanda’nın soğuk ve nemli ikliminde hızla yayılırken, genetik olarak neredeyse aynı olan patates tarlalarını kolayca yok etti.
2013 yılında yayımlanan bir araştırmaya göre, Avrupa’daki kültür patatesleri bu patojene karşı bağışıklık geliştirememişti. Öte yandan, hastalığın anavatanı olan Meksika’daki yabani patates türleri, bu tehdide karşı evrimsel bir direnç kazanmıştı. İrlanda’daki genetik tekdüzelik ise sistemin çöküşüne yol açtı.
1 MİLYON KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ
Euronews’un haberine göre, 1846 yılı itibarıyla hasatlar neredeyse tamamen yok olmuştu. Britanya yönetiminin zamanında ve yeterli yardımı sağlamaması, bu durumu bir tarım krizinden insani bir felakete dönüştürdü. On yıl içinde İrlanda’nın nüfusu 8 milyonun altına düştü; yaklaşık 1 milyon kişi hayatını kaybetti ve milyonlarcası göç etmek zorunda kaldı.
Evrimsel biyolog Scott Travers, Forbes’ta bu trajedinin yalnızca biyolojik bir çöküş değil, aynı zamanda insanlık için genetik çeşitliliğin hayati önemi hususunda bir ders olduğunu belirtiyor. Travers’a göre, patatesin verimliliği onu “süper gıda” olarak gösterse de, bu özellikler onun savunmasız bir hedef haline gelmesine yol açtı.
