GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ÇİN BEBEKLERİ: LULU VE NANA
2018 yılının Kasım ayında, Çinli bilim insanı He Jiankui, dünyanın ilk genetik olarak düzenlenmiş insan bebeklerinin doğduğunu duyurdu. Bu süreç, genetik müdahale için kullanılan “CRISPR” teknolojisi aracılığıyla gerçekleşti.
CRISPR-Cas9, DNA üzerinde hassas değişiklikler yapabilme yeteneği sunan bir teknoloji olarak öne çıkıyor. Bu sistem, zararlı gen mutasyonlarını düzelterek veya hastalığa neden olan genleri keserek tedavi sağlamaktadır. 2020 Nobel Kimya Ödülü, CRISPR-Cas9 sisteminin geliştirilmesindeki katkıları nedeniyle Fransız mikrobiyolog Emmanuelle Charpentier ve ABD’li biyokimyacı Jennifer A. Doudna’ya verildi.
DENEYİN SAHİBİ: HE JIANKUI
1984 yılında Çin’in Hunan eyaletinde doğan He Jiankui, 2007 yılında lisans eğitimini Şanghay Jiao Tong Üniversitesi’nde tamamladı. Daha sonra yüksek lisans ve doktorasını Rice Üniversitesi ve Stanford Üniversitesi’nde sürdürdü. Özellikle CRISPR-Cas9 teknolojisi üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan He, 2018 yılında gerçekleştirdiği deneyle dünya çapında tartışmalara yol açtı. Bu deney sonucunda, genetik olarak değiştirilmiş ilk bebeklerin doğumu sağlandı. Ancak bu durum, birçok ülkede ağır eleştirilere maruz kaldı ve Çin hükümeti tarafından soruşturma başlatıldı. He Jiankui, yasaları ihlal etmek ve tıbbi etik standartlarını çiğnemekle suçlanarak 2019 yılında üç yıl hapis cezasına çarptırıldı.
TASARIM BEBEKLER DENEYİ
He Jiankui, HIV pozitif babaya sahip çiftlerden alınan embriyolar üzerinde CRISPR teknolojisini kullanarak CCR5 genini değiştirdi. Böylece, bu embriyoların doğduğunda HIV virüsüne karşı dirençli olması hedeflendi. Ekim 2018’de Lulu ve Nana adlı ikiz kız bebekler dünyaya geldi. He, bu bebeklerin genetik olarak düzenlenmiş ilk insan bebekleri olduğunu açıkladı. Deneyini gizli yürüten He, sonuçları bağımsız bilimsel kurumlarla paylaşmadı.
NEDEN YAPTI
CRISPR teknolojisinin potansiyeli, birçok bilim insanının dikkatini çekmişti. He Jiankui, bu geni etkisiz hale getirerek çocukları doğuştan HIV virüsüne karşı bağışıklıklı hale getirmeyi hedeflediğini biliyordu. Fakat deneyi, etik tartışmaların gölgesinde gerçekleştirdi. Deneyin çoğunlukla gizlice ve yerel etik kurulların denetimi dışında yürütüldüğü iddia edildi. Katılımcı ailelere “eksik ve yanıltıcı bilgi” verildiği öne sürüldü.
LULU VE NANA ŞİMDİ NE YAPIYOR
Deneyin ardından Lulu ve Nana’nın sağlık durumuyla ilgili net ve doğrulanmış bilimsel bilgiler kamuya açıklanmadı. He Jiankui, bu çocukların sağlıklı olduğunu ve normal bir yaşam sürdüklerini iddia ediyor.
