Türkiye’de Kadınların Çalışma Hayatına İlişkin Yeni Düzenlemeler
8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nün ardından Türkiye’de kadınların çocuk sahibi olma ve çalışma hayatına devam edebilme konusundaki çabalar yeniden gündeme geldi. Devletin yeni stratejisi, kadınların doğum sonrası istihdamdan kopmamasını ve kariyerlerini sürdürebilmelerini hedefliyor. Bu kapsamda, doğum sonrası işten ayrılma oranları, doğum izinleri, yeni yasa teklifleri ve doğum yardımlarıyla ilgili veriler öne çıkıyor.
Doğum Sonrası İşten Ayrılma Oranı Ciddi Boyutlarda
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na bağlı Nüfus Politikaları Kurulu’na sunulan araştırmaya göre, son on yılda doğum yapmış yaklaşık 2 milyon kadının çalışma hayatındaki durumu incelendi. Araştırma sonuçlarına göre, doğum yapan her iki kadından biri bir yıl içinde işini bırakmakta. Doğum sonrası ilk altı ayda kadınların %39,9’u işten ayrılıyor. Diğer bir ifadeyle, doğum yapan 100 kadından yaklaşık 40’ı çalışma hayatından çekiliyor.
Doğumdan sonraki 36 aylık dönemde işten ayrılan kadınların oranı %72,8’e, 24 ayda %68,1, 12 ayda ise %56,5 olarak hesaplandı. Doğum sonrası işten ayrılan kadınların ortalama yaşı ise 30,73. Doğum sonrası işten ayrılmanın en önemli nedenleri arasında çocuk bakım maliyetleri ve düşük maaşlar yer alıyor.
Kadınların İşgücü Katılımında Eğitim Etkisi
Hanehalkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre, 15 yaş ve üzeri kadınların işgücüne katılım oranı %36,8 seviyesinde bulunuyor. Eğitim düzeyi arttıkça kadınların işgücüne katılımı da artmakta. Lise mezunu kadınlarda bu oran %38,5, üniversite mezunlarında ise %68,7’ye yükseliyor.
25-49 yaş grubundaki, hanesinde 3 yaşın altında çocuğu bulunan kadınların istihdam oranı %26,9 olarak hesaplandı. Üst ve orta düzey yönetici pozisyonlarındaki kadınların oranı ise %21,5’tir.
Doğum İzni 24 Haftaya Çıkıyor
Doğum oranlarını artırmaya yönelik yeni yasal düzenlemelerin Ramazan Bayramı sonrasında Meclis’te yasalaştırılması planlanıyor. Yeni düzenlemeye göre, çalışan kadınlar için doğum izni süresi 16 haftadan 24 haftaya çıkarılacak. Artırılacak 8 haftalık izin doğum sonrası izne eklenecek. Kadınlar, doğuma iki hafta kalana kadar iş yerlerinde çalışmaya devam edebilecek.
Ayrıca, mevcut 5 günlük babalık izni, memurlar için 10 güne çıkarılacak. Koruyucu aileler de aynı izin hakkına sahip olacak. Yeterli geliri olmayan kadınlar ile yanlarındaki çocuklara harçlık verilmesi de öngörülmektedir.
Doğum İzni Ödemeleri Artacak
Çalışan annelere doğum izni süresince son bir yıldaki kazançları üzerinden iş göremezlik (rapor) ödemesi yapılmakta. Meclis’e sunulan teklif doğrultusunda, doğum izninin 24 haftaya çıkarılmasıyla birlikte bu ödemelerin süresi de uzatılacak. Mevcut uygulamada 112 gün üzerinden hesaplanan 82 bin 208 TL tutarındaki annelik ödemesi, yeni düzenlemeyle 168 gün üzerinden hesaplanacak. Böylece annelere en az 123 bin 312 TL ödeme yapılması öngörülüyor.
Örneğin, 40 bin TL geliri olan bir anneye 149 bin 333 TL, 50 bin TL geliri olana 186 bin 667 TL, 70 bin TL geliri olana 261 bin 333 TL ve 90 bin TL geliri olana 336 bin TL ödeme yapılması planlanmakta.
Doğum İzninde İşten Çıkarılan Kadın Hakları
Doğum izni süresince işten çıkarılan kadınlar, belirli haklara sahip olabiliyor. İş sözleşmesi tazminatsız derhal feshi gerektirmeyen bir nedene dayanıyorsa, çalışanın kıdemine bağlı olarak kıdem tazminatı alma hakkı bulunmaktadır.
Ayrıca, doğum izninde işten çıkarılan kadın, kıdemine göre 2 ila 8 haftalık brüt ücret üzerinden ihbar tazminatı alabilir. Bir ay içerisinde işe iade davası açma hakkına da sahip. Eşit davranma ilkesinin ihlali durumunda ise, çalışan dört aylık ücreti tutarında eşit davranma ilkesi tazminatı talep edebiliyor.
Doğum Yardımlarından Yararlanan Kadın Sayısı 859 Bine Ulaştı
1 Ocak 2025 itibarıyla doğan ilk çocuk için tek seferlik 5 bin TL destek sağlanırken, ikinci çocuk için aylık 1.500 TL, üçüncü ve sonraki çocuklar için ise aylık 5 bin TL ödeme yapılmaktadır. İki, üç ve üzeri çocuk için toplam 510 bin 924 çocuk adına düzenli ödeme gerçekleştirildi ve doğum yardımından yararlanan kadın sayısı 859 bin 775’e yükseldi. Toplamda bugüne kadar 12 milyar 77 milyon TL ödeme yapıldı.
Doğum yardımı başvuruları, e-Devlet ve “İlk Öğretmenim Ailem” mobil uygulaması üzerinden alınmaktadır.
Kadın İstihdamı için Yeni Programlar
Hükümet, sanayiden teknolojiye, girişimcilikten bilimsel araştırmalara kadar birçok alanda kadın istihdamını artırmayı hedeflemekte. Bu kapsamda Türkiye genelinde kadın ve genç istihdamını destekleyecek tematik bölgesel kalkınma ve mali destek programları devreye alınacak.
Kadınlara yönelik girişimcilik programlarının yaygınlaştırılması, eğitim ve mentorluk faaliyetlerinin artması ve iş birliği platformlarının kurulması planlanmakta. Ayrıca, yenilikçi iş fikirlerini hayata geçirmek için mentor havuzları, hızlandırıcı programlar, mikro krediler ve prototip geliştirme hibeleri kadın girişimcilere sunulacak.
Kadınların doğum sonrası çalışma hayatına geri dönmesini sağlamak amacıyla hazırlanan yeni düzenlemelerin Meclis’te görüşülmesi bekleniyor. Doğum izninin uzatılması ve annelik ödemelerinin artırılması, kadınların hem aile hayatını hem de kariyerlerini sürdürebilmesine yönelik önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
