Sırbistan’ın enerji devi NIS’in (Sırbistan Petrol Endüstrisi) Macar MOL grubuna satışı için yürütülen müzakereler, kritik bir aşamaya gelmiş durumda. ABD Hazinesi Dış Varlıklar Kontrol Ofisi’nin (OFAC) sağladığı muafiyet süresi 22 Mayıs’ta sona ererken, Belgrad ve Budapeşte arasındaki görüşmelerde henüz bir uzlaşı sağlanamadı.
Müzakerelerin merkezinde Pançevo Rafinerisi yer alıyor; Enerji Bakanı Dubravka Đedović Handanović, Macarların sunduğu yeni teklifin Sırbistan’ın ulusal çıkarlarını karşılamadığını belirtiyor.
Macar tarafı, rafinerileri arasında bir “sinerji” hedeflese de, uzmanlar bu belirsiz ifadenin Pançevo’nun üretim kapasitesinin azaltılması veya stratejik öneminin kaybolması anlamına gelebileceğinden endişeli.
MOL, Rafinerinin Karlılığını Test Etmek İstiyor
İddialara göre MOL, rafinerinin karlılığını gözlemlemek için 5 yıllık bir süre talep ediyor. Bu durum, Sırbistan’ın enerji ambargosunun en kritik noktalarından biri olan bu tesisin geleceğini tehdit ediyor.
2008 yılında Rus Gazpromneft ile imzalanan anlaşmada bulunan sosyal ve yatırım taahhütlerinin durumu hala belirsiz. Sırbistan, MOL’un yalnızca hisseleri değil, Rusların üstlendiği tüm stratejik sorumlulukları (modernizasyon, yatırım ve pazar payı garantileri) devralmasını talep ediyor.
Petrohemija’nın durumu: Gazpromneft bünyesindeki Petrohemija tesislerine yapılacak 150 milyon Euro’luk yatırımın geleceği de belirsizliğini koruyor.
Maden kirası: Ruslara tanınan %3’lük düşük vergi avantajının MOL için geçerli olup olmayacağı büyük bir tartışma konusu haline geldi.
Cumhurbaşkanı Vučić’ten Sert Mesaj
Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, müzakerelerin uzamasından duyduğu rahatsızlığı dile getirerek, “Bazıları bize şantaj yapabileceğini düşündü; ancak Sırbistan için kabul edilemez çözümlere evet demeyeceğiz,” ifadeleriyle Macar tarafına mesaj gönderdi. Vučić, uzlaşma umudunu korusa da B Planı’nın hazır olduğunu belirtti.
Zamanla Yarış
Görüşmelerdeki en büyük engel, zamana karşı yarış. ABD’den alınan izin 22 Mayıs’ta sona eriyor. Senaryolar arasında:
Senaryo A: Taraflar son dakikada uzlaşır ve OFAC satışı onaylar.
Senaryo B: Washington, müzakerelerin devam etmesi için süreyi uzatır.
Senaryo C: Anlaşma çöker ve Sırbistan enerji güvenliğini sağlamak için kamulaştırma gibi alternatiflere başvurur.
Sırbistan-Macaristan Enerji Müzakerelerinde Temel Görüş Ayrılıkları
Sırbistan ile Macaristan arasındaki dev enerji pazarlığında, 22 Mayıs’a günler kala, temel görüş ayrılıkları netleşiyor:
Pançevo Rafinerisi’nin Kapasitesi
Sırbistan’ın beklentisi: Rafinerinin tam kapasiteyle çalışması ve iç piyasaya ürün tedariğinin kesintisiz sürmesi kritik bir öneme sahip.
MOL’un yaklaşımı: Üretimin karlılığa göre ayarlanması ve diğer rafinerilerle ortak yönetim içinde esnetilmesi talep ediliyor. Ayrıca, tesisin verimliliğini test etmek için 5 yıl süre istiyorlar.
Pazar Hakimiyeti ve Stratejik Konum
Sırbistan’ın beklentisi: NIS şirketinin sektöründeki baskın rolünün korunması şart koşuluyor.
MOL’un yaklaşımı: Bölgesel dağıtım ağında karlılığı artırmak amacıyla optimizasyon yapmayı hedefliyorlar.
Petrohemija ve Yatırım Yükümlülükleri
Sırbistan’ın beklentisi: Gazpromneft tarafından taahhüt edilen modernizasyon ve yenilenebilir enerji projelerinin eksiksiz devralınması isteniyor.
MOL’un yaklaşımı: Yatırımların piyasa koşullarına göre kademeli olarak belirlenmesini talep ediyor.
Yasal Süreç ve Maden Kirası
Sırbistan’ın beklentisi: 22 Mayıs’a kadar net bir sonuç ve devlet vergi gelirlerini koruyan bir modelin kabul edilmesi.
MOL’un yaklaşımı: Koşulların belirsiz olması durumunda esnek, şartlı bir geçiş süreci talep ediliyor.
Belgrad ve Budapeşte arasındaki bu enerji mücadelesi, yalnızca ekonomik bir işlem değil, aynı zamanda Ukrayna krizi sonrasında Avrupa enerji haritasının yeniden şekillenmesi anlamına geliyor. Önümüzdeki günler, Balkanlar’ın en büyük petrol şirketinin geleceğini belirleyecek.
