Anayasa Mahkemesi, alacakların enflasyon karşısında değer kaybının tazmin edilmemesinin hak ihlali olduğuna hükmetti. Mahkeme, mülkiyet ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini belirterek, faiz oranlarının bu kaybı telafi etmediğini vurguladı. Ayrıca, munzam zarar davalarının yeterli koruma sağlamadığına dikkat çekildi.
Caner Şafak’ın bireysel başvurusuna dayanarak verilen bu pilot karar, iç hukuktaki benzer uyuşmazlıklara yönelik kapsamlı bir düzenleme ihtiyacını ortaya koydu. Başvurucu, 2010 yılında özel bir bankaya karşı açtığı icra takibi sonucu 48 bin 854 TL olan alacağının, itiraz ve yargılama süreçleri sonrasında 2020 yılında 119 bin 114 TL olarak ödendiğini bildirdi. Ancak, yasal faizin, alacağın özellikle hiperenflasyon dönemindeki değer kaybını karşılamadığını belirtti.
Bunun üzerine açtığı 100 bin TL’lik munzam zarar davası, tüketici mahkemesi ve istinaf mahkemesi tarafından reddedildi.
ADİL DENGEYİ SAĞLAMA ZORUNLULUĞU
Anayasa Mahkemesi, mülkiyet hakkı ve Anayasa’nın 40. maddesinde yer alan etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Devletin sadece kamu borçlarında değil, özel hukuk kişileri arasında da adil denge sağlama yükümlülüğü olduğunun altını çizdi.
Kararda, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un, alacakların enflasyon karşısındaki değer kaybını koruma açısından yetersiz kaldığı ifade edilerek, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) bu konuda düzenleme yapmaları önerildi. Mevzuattaki faiz oranlarının yıllık enflasyonun altında kaldığı belirtilerek, bu durumun “değer kaybını telafi etme kapasitesine sahip olmadığı” kaydedildi.
Ayrıca, Türk Borçlar Kanunu’nun 122. maddesine dayanarak açılan munzam zarar davalarının da etkili çözüm sunmadığına dikkat çekildi. Mahkeme, yüksek mahkemelerin geliştirdiği içtihatların “istikrarsız” ve “belirsiz” olması nedeniyle alacaklının korumasız kaldığını vurguladı.
AYM’DEN EMSAL KARAR
AYM, daha önce kamu alacaklarının geç ödenmesine ilişkin verdiği ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. kararını emsal olarak kullandı. Yüksek Mahkeme, geç ödemeler sebebiyle alacakların aşırı değer kaybına uğradığını ve mevcut faizin bunu karşılayamadığını belirlediği durumda, mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermişti.
AYM, kararında yıllık enflasyon oranlarına da yer vererek değer kaybının büyüklüğünü ortaya koydu. Karar, Resmi Gazete’de yayımlandı.
PİLOT KARARDA NELER VAR?
Anayasa Mahkemesi, “pilot karar” usulüne başvurarak, benzer hak ihlalleri için yasama ve yargı organlarına sorumluluk yükledi. Bu tür davalarda, enflasyon etkisinin hukuk düzeninde etkin bir şekilde giderilmesini sağlayacak bir mekanizma oluşturulması gerektiği belirtildi.
