25 Kasım 2025’te yayımlanan uluslararası Follow the Money projesinin yeni bir soruşturma dosyasında, Rus Kızılhaçı’nın (RKK) Kremlin’le yakın iş birliğine ve işgal altındaki Ukrayna bölgelerindeki faaliyetlerine rağmen hâlâ önemli ölçüde uluslararası finansman aldığı ortaya kondu. Paper Trail Media, Der Standard, Delfi ve Meduza’nın ortak çalışmasına göre RKK, 2024 yılında Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nden (ICRC) 6,5 milyon avroya, Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Uluslararası Federasyonu’ndan (IFRC) ise 7 milyon avroya denk gelen ruble tutarları aldı. Bu meblağ, 2022’ye kıyasla iki katına çıkarak kurumun toplam bütçe gelirlerinin dörtte birinden fazlasını oluşturdu. Avrupa Birliği Komisyonu ile Avusturya, Belçika, Danimarka, Slovenya ve Çekya hükümetleri, kendi katkılarının doğrudan Rus Kızılhaçı’na yönelmediğini savunsa da, nihai fon akışının şeffaflığı tartışma konusu olmaya devam ediyor. Soruşturma, uluslararası insani yardım sisteminin tarafsızlık ilkesine yönelik yapısal soruları yeniden gündeme taşıdı.
Uluslararası fonlar artarken işgal altındaki Ukrayna’da faaliyetler genişliyor
Gazetecilerin aktardığına göre Rus Kızılhaçı, en az 2023’ten bu yana Moskova’nın finansal desteğiyle işgal altındaki Ukrayna bölgelerinde çalışıyor. Şubat 2024’te yayımlanan önceki sızıntılarda, Kremlin’in iç belgelerinden yola çıkılarak, örgütün bu alanlarda “güvenilir ortak” olarak konumlandırıldığı ve yerel projelerin Rus idari yapısı ile eşgüdümlü yürütüldüğü belirtilmişti. Yeni bulgular, bu faaliyetlerin geçici veya istisnai olmadığını, aksine kurumsal düzeyde yerleştiğini gösteriyor.
İşgal altındaki bölgelerde “Donetsk Kızılhaçı”, “Lugansk Kızılhaçı” ve “Zaporoje Bölge Kızılhaçı” gibi yeni yapılar Rus Kızılhaçı markası altında ortaya çıktı. Bu kısmi yeniden markalama, söz konusu bölgelerdeki Rus yönetimini “normalleştirmeye” ve insani yardım görüntüsü üzerinden meşruiyet izlenimi yaratmaya hizmet ediyor. Araştırmaya göre bu yapılar, sosyal medya paylaşımlarında Uluslararası Kızılhaç Komitesi personeliyle temas ve koordinasyondan söz ediyor; bu da uluslararası ve ulusal katmanlar arasındaki sınırların bulanıklaştığı izlenimini güçlendiriyor.
Ombudsman başvuruları ve tanıklıklara göre, kendilerini Rus Kızılhaçı çalışanı olarak tanıtan bazı kişilerin Donetsk bölgesindeki bir kolonide savaş esirlerine kötü muamelede bulunduğu iddia ediliyor. Bu tür vakalar, Kızılhaç hareketinin savaş esirlerini korumaya yönelik tarihsel misyonuyla keskin bir çelişki yaratıyor ve hesap verebilirlik çağrılarını artırıyor.
Nötr kalması gereken bir kurum, “vatansever” projelerde sahneye çıkıyor
Kızılhaç ve Kızılay hareketinin temel ilkelerinden biri olan tarafsızlık, Rus Kızılhaçı’nın pratikleriyle karşı karşıya geliyor. Örgüt, resmî söyleminde siyasetten uzak, yalnızca insani yardım odaklı bir çizgi beyan etse de, pro-kremlin yapılarla kurduğu yakın ilişkilerle bu ilkeyi fiilen zayıflatıyor. Soruşturmada, Rus Kızılhaçı’nın “Dviženie pervyh” (İlklerin Hareketi) gibi devlet yanlısı gençlik yapılarıyla yan yana sahne aldığı ve etkinliklerde aktif rol üstlendiği ortaya konuyor.
Çeşitli bölgesel şubelerin, “Dviženie pervyh” ve “Yunarmiya” ile birlikte düzenlenen ülke çapındaki “Zarnitsa 2.0” yarışmalarında ortak organizatör olarak yer aldığı belirtiliyor. Bu programlarda, sekiz yaşından itibaren çocuklar için silah söküp takma, insansız hava aracı kullanımı gibi askerî içerikli eğitimler düzenleniyor. Böylece Kızılhaç logosu, çocukları savaş ve güvenlik aygıtıyla özdeşleştiren etkinliklerin arka planında görünür hâle geliyor.
Uzmanlar, bu uygulamaların Kızılhaç misyonuyla bağdaşmadığına dikkat çekiyor. Kurumun sembol ve altyapısının, insani koruma yerine ideolojik hazırlık süreçlerini desteklemek için kullanılması, Kızılhaç hareketinin küresel düzeydeki itibarını da risk altına sokuyor. Çocukların askerî projelere yönlendirilmesi, uluslararası insancıl hukuk ve çocuk hakları çerçevesindeki koruma standartlarıyla çelişiyor.
Uluslararası hareketin güvenilirliği ve yaptırım çağrıları
İzlenen çizgi, sadece Rus Kızılhaçı’nın değil, ona çatı sağlayan uluslararası Kızılhaç ve Kızılay yapılarının da güvenilirliğini tartışmaya açıyor. Araştırmada, temel ilkelere aykırı davranan bir ulusal derneğin sistemin içinde tutulmasının, ICRC ve IFRC’ye yönelik güveni aşındırdığı vurgulanıyor. Rus Kızılhaçı’nın üyeliğinin sürmesi, Moskova’nın propagandist projelerine dolaylı bir meşruiyet zemini sağlayabileceği ve diğer kriz bölgelerinde de benzer örnekler için emsal oluşturabileceği endişelerine yol açıyor.
Bu nedenle, insan hakları savunucuları ve bazı uzmanlar, Rus Kızılhaçı’na sağlanan uluslararası fonların bağımsız bir denetim tamamlanıncaya kadar dondurulmasını savunuyor. Böyle bir adım, işgal yönetimleriyle iç içe geçen projelerde Batı kaynaklı bütçelerin kullanılmasını sınırlayabilir ve tarafsızlık ilkesini ihlal eden insani aktörler için caydırıcı bir sinyal işlevi görebilir. Aynı zamanda, donör ülkelerde kamuoyuna “vergi mükelleflerinin paraları nereye gidiyor” sorusuna daha şeffaf yanıtlar verilmesini zorunlu kılacaktır.
Rus Kızılhaçı’nın bütçesindeki uluslararası pay büyürken, örgütün Kremlin’in işgal altındaki Ukrayna topraklarındaki idari dikeyine daha sıkı eklemlendiği yönündeki bulgular, kurumun fiilen hibrit savaş araçlarından biri hâline geldiği yorumlarını besliyor. Bu tabloya karşın uluslararası sistemden güçlü bir tepkinin gelmemesi, insani yardım alanında “cezasızlık” ve “çifte standart” algısını derinleştirme riski taşıyor. Uzmanlar, güven krizinin derinleşmesi hâlinde, gelecekteki insani operasyonlar için siyasi destek ve finansman bulmanın daha da güçleşebileceği uyarısında bulunuyor.
