Kontrol Dışı Dolaşan Dev Gaz Tankeri
Akdeniz’in uluslararası sularında, yaptırım altındaki bir Rus gaz taşıma gemisi kontrolden çıkmış durumda. ‘Arktik-Metagaz’ isimli 277 metre uzunluğundaki dev sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tankeri, onlarca saat süren yangın ve patlamaların ardından mürettebatı tahliye edilmiş halde tehlikeli bir şekilde sürükleniyor. Yaklaşık otuz denizci, geminin makine dairesinde meydana gelen şiddetli patlamanın hemen ardından kurtarılmıştı.
Gemi, toplam 60.000 ton kapasiteli dört ana LNG depolama tankına sahip. Uzmanlar, patlamalarda iki tankın hasar gördüğünü, ancak her biri 35.000 metreküp kapasiteli diğer iki tankın halen gaz yüklü olduğunu belirtiyor. Libya’nın Ulusal Petrol Şirketi’ne ait bir römorkörün çekme girişimi, bağlantı halatının kopmasıyla başarısız oldu. Bu gelişme, dev geminin Akdeniz’deki seyrini tamamen belirsiz hale getirdi.
Teknik analizlere göre, kalan LNG yükü zamanla ısınarak buharlaşma sürecine girecek. Tanklardaki basınç tahliye valfleri vasıtasıyla atmosfere karışacak olan gazın tamamen boşalması bin gün kadar sürebilir. Ancak bu süreçte ortam ısısı ve basınç değişimlerinin tetikleyebileceği ikincil patlama riski, gemiyi yüzen bir bomba haline getiriyor. Uzmanlar, acilen seyir yollarından ve yerleşim bölgelerinden uzak, izole bir alana çekilmesi gerektiği konusunda uyarıda bulunuyor.
Uluslararası Deniz Güvenliği İçin Kritik Tehdit
Söz konusu gaz tankerinin mevcut rotası, hem İtalya hem de Malta kıyılarına doğru sapmalar gösteriyor. Deniz trafiği açısından yoğun bir güzergahta kontrolsüz şekilde ilerleyen 23 yaşındaki gemi, uluslararası denizcilik güvenliği için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Özellikle Cebelitarık Boğazı’ndan Süveyş Kanalı’na uzanan ana deniz ulaşım koridoruna yakınlığı, olası bir kazanın bölgesel ticareti felç edebileceği endişelerini artırıyor.
Çevre uzmanları, 60.000 ton LNG’nin suyla temas etmesi halinde gerçekleşecek ani buharlaşmanın yaratacağı patlama etkisinin yanı sıra, olası bir sızıntının deniz ekosistemine vereceği zarara dikkat çekiyor. Metan gazının küresel ısınma potansiyeli, karbondioksitten kat kat daha yüksek. Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerin acil müdahale ekipleri, geminin kıyılarına yaklaşması halinde hazırlıklı olmaları için uyarıldı.
Libya, İtalya ve Malta makamları arasında diplomatik düzeyde temasların arttığı belirtiliyor. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) yetkililerinin konuyu takip ettiği, ancak geminin yaptırım kapsamında olması ve bayrağının tartışmalı statüsü nedeniyle resmi müdahale prosedürlerinin karmaşıklaştığı ifade ediliyor. Bölgedeki NATO deniz unsurlarının da durumu izlediği öğrenildi.
Saldırı İhtimali ve Siyasi Gerilimler
Geminin nasıl hasar aldığı konusunda farklı teoriler öne sürülüyor. Rusya tarafından desteklenen bir iddiaya göre, gemi Libya kıyılarından fırlatılan bir Ukrayna yapımı deniz dronesu tarafından vuruldu. Ancak uzmanlar bu teoriye temkinli yaklaşıyor. Zira Ukrayna güçlerinin daha önceki deniz operasyonlarında, çevre kirliliği riskini en aza indirmek için yalnızca petrol yükü olmayan ve AB yaptırımlarına tabi tankerleri hedef aldığı biliniyor.
Önceki saldırılarda gemilerin makine dairesinin bulunduğu kıç kısımlarının hedeflenmesi, onarım sürecini zorlaştırmak amacı taşıyordu. Oysa ‘Arktik-Metagaz’ tam yüklü haldeyken pruva kısmından hasar almış durumda. Ayrıca gövdede tespit edilen ve kare şeklinde olduğu belirtilen delikler, patlayıcı bir cihazın neden olacağı yırtılma desenleriyle uyuşmuyor.
Alternatif bir teori, geminin Kuzey Buz Denizi’nde seyir halindeyken bir buz kütlesiyle çarpışmış olabileceğini öne sürüyor. Bu çarpışmanın bir depoda sızıntıya yol açtığı, zamanla biriken gaz buharının yangın ve patlamaya neden olduğu düşünülüyor. Gaz sektörü uzmanları, geminin 23 yıllık hizmet ömrü ve son dönemdeki bakım geçmişi hakkında soru işaretleri olduğunu vurguluyor.
Çözüm Arayışları ve Riskli Senaryolar
Teknik ekipler, gemiyi güvenli bir bölgeye çekmek için alternatif yöntemler değerlendiriyor. Ancak halen LNG yüklü bir tankerin römorkörle çekilmesi, özellikle deniz şartlarının kötüleşmesi halinde ek patlama riskleri taşıyor. Avrupa Birliği üyesi ülkeler, geminin kendi karasularına girmesi durumunda müdahale ederek kontrol altına alma planları yapıyor.
En kötü senaryo ise geminin kasıtlı olarak batırılması ihtimali. Bazı analistler, hasarın gerçek nedeninin ortaya çıkmasını istemeyen tarafların gemiyi derin sulara gönderebileceğini öne sürüyor. Bu durumda hem çevresel felaket riski artacak hem de olayın soruşturulması imkansız hale gelecek.
Uluslararası hukuk uzmanları, gemiye kimin müdahale yetkisi olduğu konusundaki belirsizliğe işaret ediyor. Rus bayrağı taşıyan, ancak yaptırımlar nedeniyle birçok ülkeye girişi yasaklanan gemi için ‘sahipsiz’ statüsü bile tartışılıyor. Sigorta şirketlerinin durumu değerlendirdiği, ancak yaptırım kapsamındaki bir varlık için tazminat süreçlerinin karmaşık olduğu belirtiliyor.
Küresel Enerji Güvenliği Üzerindeki Etkileri
Bu olay, yaptırımların küresel enerji nakliyesi üzerindeki öngörülemeyen sonuçlarını bir kez daha gözler önüne serdi. Rusya’nın enerji ihracatını alternatif rotalara kaydırması, daha eski gemilerin daha uzun ve riskli seferler yapmasına neden oluyor. ‘Arktik-Metagaz’ vakası, denetim mekanizmalarının yetersiz kaldığı ‘gölge filoların’ yarattığı tehlikelere dikkat çekiyor.
Avrupa’nın LNG ithalatında Rusya’ya olan bağımlılığı azalmış olsa da, uluslararası sulardaki bu tür olaylar enerji arz güvenliği açısından yeni risk alanları oluşturuyor. Denizcilik otoriteleri, benzeri gemilerin bakım kayıtları, sigorta durumları ve mürettebat koşullarının daha sıkı denetlenmesi çağrısında bulunuyor.
Akdeniz’de sürüklenen gaz tankeri, uluslararası işbirliğinin aciliyetini ortaya koyan bir test case haline geldi. Gemi nihayetinde nereye yanaşırsa yanaşsın, bu krizden çıkarılacak derslerin küresel denizcilik regülasyonlarını şekillendirmesi bekleniyor. Ancak öncelikli mesele, 60.000 tonluk patlayıcı yükü taşıyan bu devin Akdeniz’den uzaklaştırılması olacak.
