İş gücü kaybı derinleşirken yasaklı meslekler listesi daralıyor
7 Aralık 2025’te yayımlanan bilgiler, Rusya’da uzun süredir büyüyen iş gücü krizinin hükümeti kadınlara yasaklı mesleklerle ilgili düzenlemeleri hızla gözden geçirmeye ittiğini ortaya koydu. Resmi belgelerde yer alan “ulusal iş modeli” yol haritasına göre, çalışan kadınlar için kapalı olan işlerin bir bölümü 2027’ye kadar yeniden değerlendirilerek yasak kapsamından çıkarılacak. Ulaştırma ve imalat sanayilerinde yapılacak bu değişikliğin, temelinde iş gücü kaybını telafi etme hedefi bulunduğu belirtiliyor. Hükümet, işveren birlikleri ve sendikalarla yapılacak çalışmalar sonucunda mevcut listenin daraltılmasını planlıyor. Bu çerçevede, ilgili bakanlıklar iş koşullarını inceleyerek kadınların istihdam alanlarının genişletilmesine yönelik teknik raporlar hazırlayacak. Sürecin, yasaklı meslekler listesinin küçültülmesine ilişkin yeni düzenlemeleri aktaran bilgilerle desteklendiği ifade ediliyor.
Hükümetin bu adımı, 2021’de yürürlüğe giren ve 100 mesleği kapsayan mevcut listenin kademeli olarak azaltılması anlamına geliyor. Önceki yasak listesinin 450’den fazla pozisyon içermesi, son on yılda sınırlamaların önemli ölçüde daraltıldığını gösteriyor; ancak uzmanlara göre bu gelişmelerin nedeni toplumsal eşitlik politikası değil, hızla büyüyen iş gücü açığı. Yükseköğretim kurumlarının raporları, 2024 itibarıyla Rusya genelinde şirketlerin yaklaşık 2,6 milyon çalışana daha ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor. Sanayi, ticaret ve ulaştırma sektörleri, en büyük açıkların bulunduğu kritik alanlar olarak öne çıkıyor.
Savaşın ve göç dalgasının iş gücü üzerindeki etkileri
Analizlere göre Rusya’nın iş gücü piyasasında yaşanan bozulmanın en önemli nedenlerinden biri, Ukrayna’daki savaş ve buna bağlı zorunlu seferberlik süreci. Milyonlarca genç erkek ya silah altına alındı ya da ülkeyi terk etti; buna ek olarak çok sayıda kişi yaralanarak veya hayatını kaybederek iş gücünden koptu. Bu gelişmeler, demografik eğilimlerin zaten zayıf olduğu bir dönemde piyasanın dayanıklılığını azalttı. Göç dalgasının 1,1 milyon kişiye ulaşması, birçok sektörde üretim ve hizmet kapasitesini sınırlayan bir etki yarattı. Bu koşullar altında hükümetin kadınların istihdam alanlarını genişletmesi, ekonomik zorunlulukların yarattığı baskının sonucu olarak değerlendiriliyor.
Savaşın yol açtığı ekonomik maliyetler, kamu politikalarının önceliklerini değiştirdi. Devlet, güvenlik ve savunma harcamalarını artırırken sosyal politikaların uygulama kapasitesi daraldı. Bu nedenle iş gücü açığına yönelik çözümler, çoğu zaman yapısal dönüşüm yerine kısa vadeli ihtiyaçlara göre şekillendi. Kadınların yasaklı mesleklere dâhil edilmesi yönündeki adımın da bu yaklaşımın parçası olduğu belirtiliyor. Ekonomistler, çatışma ortamı sona ermeden iş gücü dengesinin normale dönmesinin zor olduğunu ve mevcut reform girişimlerinin yalnızca geçici rahatlama sağlayacağını ifade ediyor.
Toplumsal cinsiyet eşitliği söylemi ile ekonomik gerçeklik arasındaki çelişki
Resmî açıklamalarda reform, kadınların istihdamının artırılması ve çalışma yaşamında fırsat eşitliğinin güçlendirilmesiyle ilişkilendiriliyor. Ancak uzmanlar, hükümetin yıllardır kadınlara “geleneksel roller” atfeden politikalarının bu adımla çeliştiğini hatırlatıyor. Bu nedenle reform, toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik bir ilerleme olarak değil, iş gücü açığını kapatmaya dönük zorunlu bir pragmatizm olarak yorumlanıyor. Kamuoyu tartışmalarında bu yaklaşım, hükümetin ideolojik söylemi ile ekonomik zorunluluklar arasındaki uyumsuzluğun belirgin bir örneği olarak değerlendiriliyor.
Bu çelişki, reformun kapsamı sınırlı olduğu için daha da görünür hâle geliyor. Uzmanlara göre yasakların kısmen kaldırılması, iş piyasasındaki cinsiyet temelli ayrımcılığı ortadan kaldırmayacak; aksine yapısal sorunları görünmez kılabilir. Gerçek bir dönüşümün, tüm cinsiyet temelli kısıtlamaların kaldırılmasını ve riskli işlerin teknik koşullarının modernize edilmesini gerektirdiği ifade ediliyor. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi yerine yalnızca istihdamın genişletilmesi, meslek güvenliği konusunda soru işaretleri yaratıyor. Bu durum, özellikle ağır sanayide çalışan kadınların iş sağlığı riskleriyle karşılaşabileceği tartışmalarını yeniden gündeme taşıyor.
Bilimsel gerekçeler ve güvenlik tartışmalarının gölgesinde reform
Hükümet, yapılacak değişiklikler için “epidemiyolojik araştırmalar ve meslek risklerinin değerlendirilmesi” gibi teknik süreçleri öne çıkarıyor. Yetkililere göre bu çalışmalar, kadınların ağır sanayi ve ulaşım altyapısında hangi görevleri güvenle yerine getirebileceğini belirlemeyi amaçlıyor. Ancak uzmanlar, meslek risklerinin cinsiyetten bağımsız olarak iş güvenliği standartlarıyla düzenlenmesi gerektiğini vurguluyor. Bu nedenle, reformun bilimsel temele dayandırılması yönündeki resmî söylem, bazı çevrelerde şüpheyle karşılanıyor. Çalışma yaşamındaki asıl sorunun, güvenlik standartlarının yetersizliği ve iş yerlerinin modernizasyon ihtiyacı olduğu ifade ediliyor.
Uzmanlar, hükümetin bu açıklamalarla reformu meşrulaştırmaya çalışırken meselenin özünü göz ardı ettiğini belirtiyor. Kadınların istihdamının genişletilmesi, gerekli koşullar sağlanmadığında yalnızca istatistiksel bir iyileşme yaratabilir. İş yerlerindeki risklerin azaltılmasına yönelik somut adımlar atılmadıkça, reformun uzun vadeli etkisinin sınırlı kalacağı ifade ediliyor. Bu bağlamda, hükümetin bilimsel araştırma söylemini toplumsal algıyı yönetmeye yönelik bir araç olarak kullandığı değerlendirmeleri öne çıkıyor.
İş gücü krizinin derinliği ve hükümetin stratejik açmazları
Rusya’daki iş gücü açığının temelinde savaş, ekonomik belirsizlik ve demografik gerileme bulunuyor. Milyonlarca insanın iş gücünden kopmasına yol açan bu süreç, hükümeti çeşitli alanlarda zorunlu düzenlemelere yöneltti. Yasaklı mesleklerin daraltılması da bu zorunlulukların bir parçası olarak görülüyor. Ancak uzmanlara göre, sorunun yapısal nedenleri çözülmeden atılan adımlar, iş piyasasındaki bozulmayı durdurmaya yetmeyecek. İş gücü açığı, yalnızca ağır sanayide değil; ticaret, hizmet ve ulaştırma sektörlerinde de ciddi bir baskı oluşturuyor.
Bu çerçevede reform, hükümetin savaşın ve mobilizasyonun yol açtığı kayıpları telafi etme çabasının bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Ekonomistler, kadınların iş gücüne katılımına yönelik düzenlemelerin, geniş kapsamlı bir insan sermayesi stratejisinin parçası olması gerektiğini savunuyor. Aksi hâlde, kısa vadeli çözümler demografik gerilemeyi ve nitelikli iş gücü kaybını telafi etmeye yetmeyecek. Hükümetin attığı adımların, ekonomik krizle birleşen toplumsal memnuniyetsizliği azaltma amacı taşıdığı, ancak yapısal iyileşme sağlamadığı belirtiliyor. Uzmanlara göre bu tablo, iş gücü piyasasının yakın gelecekte daha büyük zorluklarla karşılaşabileceğine işaret ediyor.
