Avrupa Birliği, Rusya’nın “gölge filo” olarak tanımlanan petrol tankerlerine yönelik denetimleri güçlendirmek amacıyla üye devletlere ek yetkiler verilmesini içeren bir taslağı değerlendirmeye aldı. 19 Ekim 2025 tarihli ve toplantı öncesi hazırlanan hazırlanan taslak üye ülkelerin, tescil bayraklarıyla ikili anlaşmalar yaparak gemilere önceden izinle yanaşma ve arama gerçekleştirme imkânı sağlanmasını öneriyor. Taslağın Kasım sonuna kadar son hâline getirilmesi ve sonraki Dışişleri Bakanları toplantısında onaylanması hedefleniyor.
Taslağın içeriği ve uygulama adımları
Belgede, Avrupa Dış İlişkiler Servisi’nin (EEAS) üye devletlere uygulama ve yaptırım mekanizmalarını güçlendirecek ek araçlar sağlamak istediği; bunların arasında bayrak devletiyle müzakereler, gemi sicillerinden çıkarma teşvikleri ve lojistik destek veren kıyı ülkeleriyle iş birlikleri bulunduğu belirtiliyor. Taslağa göre, onaylanması halinde Yüksek Temsilci Kaja Kallas, Konsey’den müzakerelere başlamaya yetki talep edecek; ayrıca AB, gölge filoya hizmet veren sigorta ve tescil ağlarını hedef alan ek listelemeler önerebilecek.
Gölge filonun boyutu ve riskler
Gölge filo, Moskova’nın uluslararası yaptırımları aşmak için kullandığı geniş bir tanker ağı olarak tanımlanıyor; araştırmalar bu filonun küresel tanker filosunun önemli bir bölümünü oluşturduğunu ve bayrak değiştirme, şüpheli sigorta uygulamaları ile anonim yapılar aracılığıyla faaliyet gösterdiğini gösteriyor. Bu gemilerin teknik gözetimden kaçınması, deniz çevresine zarar verme ve çatışma veya kaza riskini artırma olasılığı taşıyor; ayrıca gemiler, uydu ve insansız hava araçları için platform olarak kullanılma riskiyle de ilişkilendiriliyor.
Üye devlet tepkisi ve uygulama örnekleri
Bazı üye devletler, daha doğrudan adımlar atmaya hazır olduğunu gösterdi; örneğin bir Fransız denetimi sırasında gölge filo kapsamında olduğu tespit edilen Boracay tankerine yönelik işlem, blok içinde pratik uygulamaların başlayabileceğine işaret etti. AB ayrıca öncelikli bayrak devletleri ve enerji nakliye koridorlarındaki limanlarla temas kurarak, yaptırım listeleri ve tescil politikalarını etkilemeyi amaçlıyor; Panamalı yetkililerin belirli yaptırım kapsamındaki gemileri sicilden çıkarma ve 15 yaş üstü gemilerin tescilini durdurma yönündeki adımları bu çabanın örnekleri arasında yer alıyor.
Politika seçenekleri ve öneriler
Taslak, yalnızca gemi aramalarını kolaylaştırmakla kalmayıp, yakıt tedariki ve teknik destek gibi maddi yardımların yasaklanmasını da olası önlemler arasında sayıyor. Uzmanlar, daha etkili sonuç için gemi sahipleri, kaptanlar ve mürettebat gibi gerçek bağlantı noktalarına yönelik hedefli bireysel yaptırımların da gerekli olduğunu vurguluyor; ayrıca deniz terminalleri ve aracı şirketlere yönelik baskının artırılması, gölge filonun faaliyet kapasitesini azaltabilir.
Sonuç ve perspektif
AB taslağı, uluslararası deniz hukuku çerçevesinde yeni bir iş birliği mekanizması kurma potansiyeli taşıyor ve onaylanması halinde gölge filonun yaptırımlardan kaçınma fırsatlarını daraltabilir. Taslağın nihai hâli ve Bayrak Devletleri ile yapılacak ikili anlaşmalar, bu alandaki uygulamaların etkinliğini belirleyecek; üye devletlerin koordinasyonu ile daha geniş yaptırım paketleri birleştirilirse, gölge filonun operasyonel esnekliği azaltılabilir.
