Labroides dimidiatus, parmak boyutundaki küçük bir deniz balığı, ayna testlerinde sergilediği davranışlarla kendi yansımasını tanıyabildiğine dair çarpıcı yeni bulgular sundu. Araştırma, balığın aynı zamanda aynanın işleyişine yönelik anlayış sergilediğini gösteriyor.
Ayna işaret testleri, hayvanların öz farkındalık düzeyini ölçen bilimsel bir yöntem olarak kullanılıyor. İnsanlarda aynada görülen bir lekenin fark edilmesi, kişinin yansımasını kendisiyle ilişkilendirdiğini gösterirken, diğer hayvan türlerinde de benzer bir tepkinin varlığı öz farkındalık gösterge olarak kabul ediliyor.
ZEKA TESTİ GEÇTİ
Daha önce şempanzelerin, filler ve yunusların bu testi başarıyla geçtiği kaydedilmişti. Labroides dimidiatus, diğer büyük balıkların üzerindeki parazitleri ve ölü dokuları yiyerek yaşamını sürdürüyor, bu nedenle, kendi vücudundaki parazite benzeyen bir işaret gördüğünde tepki verebileceği düşünülüyordu.
Balığın ayna testi geçtiği ilk kez 2018 yılında bildirilmişti; ancak bazı bilim insanları, balıkların kendi üzerlerindeki işareti değil, başka bir balığın üzerindeki parazit olarak düşündüğünü öne sürmüştü.
82 DAKİKADA ANLADI
Osaka Metropolitan Üniversitesi ve İsviçre’deki Neuchâtel Üniversitesi’nden araştırmacılar, bu tartışmayı netleştirmek için deney tasarımını değiştirdi. Önceki çalışmalarda balıklar aynaya alıştırıldıktan sonra işaret eklenirken, yeni deneyde süreç tersine çevrildi; balıklar önce işaretlendi, daha sonra aynayla karşılaştırıldı.
Araştırmacılar, balıkların ortalama 82 dakika içerisinde ‘paraziti’ sürterek çıkarmaya çalıştığını gözlemledi ve bu hızlı tepkinin, aynayla karşılaşmadan önce bir tür öz farkındalık oluştuğunu düşündürdüğünü belirtti.
SADECE MAYMUNLARDA GÖRÜLMÜŞTÜ
Deneylerin ilerlemesiyle araştırmacılar, bazı balıkların akvaryum tabanından küçük bir karides parçası alıp aynaya götürdüğünü ve bıraktığını gözlemledi. Yansımanın gerçek nesneyle senkronize hareket etmesini dikkatle takip eden balıklar, aynanın yüzeyine ağızlarıyla dokunuyordu. Bu davranış, balıkların aynanın özelliklerini anlama çabası olarak yorumlandı.
Çalışmaya katılan bilim insanları, elde edilen bulguların evrimsel teori, benlik kavramı, hayvan refahı, tıbbi araştırmalar ve yapay zeka çalışmaları açısından önemli etkileri olabileceğini belirtti. Ayrıca, bu bulguların öz farkındalığın yalnızca büyük maymunlara özgü olmadığını işaret ettiğini vurguladılar. Çalışma, bu yeteneğin en azından kemikli balıklar ile birlikte yaklaşık 450 milyon yıl önce evrimleşmiş olabileceğini ve omurgalılar arasında sanılandan çok daha yaygın olabileceğini öne sürdü. Araştırmanın sonuçları, Scientific Reports dergisinde yayımlandı.
