Rusya’da 29 Aralık 2025’te yayımlanan resmi bilgilere göre Devlet Başkanı Vladimir Putin, ülkenin katılımı olmadan alınan uluslararası yargı kararlarının uygulanmamasına imkân tanıyan yasayı imzaladı. Bu düzenlemeyle Kremlin, Rusya’nın yetkisini tanımadığı veya taraf olmadığı uluslararası mahkemelerin kararlarını fiilen geçersiz sayacağını hukuki zemine oturttu. Düzenleme, özellikle uluslararası mahkemelerin kararlarını yok sayma yetkisini devlet kurumları için bağlayıcı hale getiriyor.
Yasa, Rusya’nın katılmadığı çok taraflı yargı organları ile Moskova’nın yetkisini tanımadığı uluslararası kurumların kararlarının iç hukukta uygulanmasını yasaklıyor. Hukukçular, metnin kapsamının geniş tutulduğuna ve uluslararası ceza yargısına ilişkin tüm olası kararları kapsayacak şekilde formüle edildiğine dikkat çekiyor.
Uluslararası Ceza Mahkemesi kararları doğrudan hedefte
Yeni yasal çerçevenin, fiilen Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni (UCM) hedef aldığı değerlendiriliyor. Rusya, 2016 yılında UCM’nin dayandığı Roma Statüsü’ne taraf olma niyetini geri çekmişti. 17 Mart 2023’te UCM, Ukrayna’dan çocukların zorla Rusya’ya götürülmesi suçlamasıyla Vladimir Putin ve Rusya Devlet Başkanı’na bağlı Çocuk Hakları Komiseri Maria Lvova-Belova hakkında yakalama kararı çıkarmıştı. Kremlin, bu tür kararların iç hukukta hiçbir bağlayıcılığı olmayacağını artık açık biçimde yasalaştırmış durumda.
Moskova yönetimi, söz konusu adımı egemenlik ve ulusal hukuk gerekçeleriyle savunurken, kararın yabancı ve uluslararası mahkeme hükümlerinin uygulanmasını yasaklayan daha geniş bir hukuki kopuşun parçası olduğu vurgulanıyor.
Uluslararası hukuk ve caydırıcılık mekanizmaları için riskler
Uzmanlara göre uluslararası ceza mahkemeleri ve özel tribunaller, savaş suçları, insan hakları ihlalleri ve saldırı suçları için küresel caydırıcılık sisteminin temel unsurları arasında yer alıyor. Rusya’nın bu kararları açıkça tanımadığını ilan etmesi, yaptırım rejimleri, iade mekanizmaları ve uluslararası hukuki işbirliği için ciddi bir emsal oluşturuyor.
Bu yaklaşım, Moskova’nın uluslararası hukuku siyasi bir araç olarak sunma çabasının da parçası olarak görülüyor. Kremlin, uluslararası yargı organlarını “Batı’nın aracı” şeklinde tanımlayarak özellikle Rusya’ya yakın siyasi çevrelerin etkili olduğu ülkelerde hukuk düzeninin meşruiyetini sorgulatan bir anlatıyı güçlendiriyor.
Batı’nın seçenekleri ve olası karşı adımlar
Hukuk çevrelerinde, Rusya’nın bu tutumunun karşılıksız kalmaması gerektiği görüşü öne çıkıyor. UCM ve Batılı ülkeler, Rusya’nın onayı olmaksızın özel bir uluslararası mahkeme kurulması seçeneğini masada tutuyor. Bu yolla bireysel sorumluluğa odaklanan yakalama kararları ve seyahat kısıtlamaları, Kremlin elitleri için somut riskler yaratabilir.
Ayrıca Rusya’nın uluslararası yargı yetkisini reddetmesi, dondurulmuş devlet varlıklarının müsaderesi tartışmalarını da hızlandırıyor. Moskova’nın hukuki çerçeveden kendi iradesiyle çıkması, bu varlıkların kullanımı konusunda Batı’nın elini güçlendirebilecek bir argüman olarak değerlendiriliyor. Bu süreçte Uluslararası Ceza Mahkemesi kararlarının tanınmamasını öngören yasa uzun vadeli siyasi ve ekonomik sonuçlar doğurabilecek bir kırılma noktası olarak görülüyor.
