12 Ocak 2026’da Rusya Federasyonu Dış İstihbarat Servisi’nin (SVR) basın servisi tarafından yayımlanan açıklama, Ortodoks dünyasında yeni bir gerilimin fitilini ateşledi. Açıklamada, Konstantinopolis (Ekümenik) Patriği Bartholomeos’un “bölücü faaliyetler” yürüttüğü iddia edilerek, özellikle Baltık ülkelerinde Rus Ortodoksluğunu dışlamak amacıyla Fener’e bağlı cemaatler oluşturduğu öne sürüldü. Metinde kullanılan dil, dini ve diplomatik teamüllerin çok ötesine geçerek Patrik’i “cüppe içindeki antihrist” ve “bedene bürünmüş şeytan” gibi ifadelerle hedef aldı.
SVR’nin resmi internet sitesinde yayımlanan ve olağanüstü sert bir üslup içeren bu metin, aynı zamanda Britanya istihbarat servislerinin Patrik’e destek verdiğini ve Avrupa’da “Rusofobik” eğilimleri körüklediğini iddia etti. Söz konusu suçlamalar, herhangi bir kanıt sunulmadan dile getirilirken, açıklamanın tonu devlet kurumlarının alışılmış iletişim biçiminden belirgin şekilde ayrıştı. Bu çıkışın ayrıntıları, SVR’nin yayımladığı resmi açıklamada yer aldı.
Dini söylemle yürütülen bilgi ve etki operasyonları
Analistler, Rusya’nın son dönemde kilise temalı anlatıları giderek daha yoğun biçimde kullandığına dikkat çekiyor. Bu söylemler, yalnızca Ukrayna’daki kilise meselesiyle sınırlı kalmayıp Baltık ülkeleri ve diğer Ortodoks toplulukları da kapsayacak şekilde genişletiliyor. Ekümenik Patrik’e yönelik saldırıların, onu itibarsızlaştırma ve Ortodoks dünyasındaki ahlaki otoritesini zayıflatma amacını taşıdığı değerlendiriliyor.
Özellikle bir istihbarat kurumunun doğrudan dini bir lidere yönelik bu denli aşağılayıcı ifadeler kullanması, modern uluslararası ilişkilerde nadir görülen bir durum olarak öne çıkıyor. Uzmanlara göre bu yaklaşım, kilise meselelerinin Rusya açısından yalnızca teolojik değil, aynı zamanda jeopolitik ve güvenlik boyutuna sahip olduğunu gösteriyor.
Baltık ülkeleri ve daha geniş jeopolitik bağlam
SVR açıklamasında Litvanya, Letonya ve Estonya’daki Ortodoks cemaatlerin “zorla” Konstantinopolis’e bağlanmak istendiği iddiası da öne sürüldü. Ancak bölgedeki dini yapıların tarihsel olarak farklı yargı alanlarına sahip olduğu ve bu durumun yeni olmadığı biliniyor. Ekümenik Patrikhane ise kendisine yöneltilen suçlamaları açıkça “asılsız” olarak nitelendirerek, bunların kanonik ya da tarihsel bir temele dayanmadığını vurguladı.
Batılı gözlemciler, Moskova’nın bu tür açıklamalarının Baltık ülkelerinde iç siyasi ve güvenlik dengelerini sarsmaya yönelik daha geniş çaplı hibrit operasyonların parçası olabileceğine işaret ediyor. Dini söylemin, toplumsal fay hatlarını derinleştirmek için araçsallaştırıldığı görüşü ağırlık kazanıyor.
Kilise tartışmalarının Ukrayna ve müzakerelerle kesişimi
Rusya’nın kilise meselesini gündemde tutmasının, Ukrayna bağlamında da stratejik bir yönü olduğu değerlendiriliyor. Moskova’nın, olası barış görüşmeleri sürecinde dini yapılar üzerinden baskı kurmaya çalışabileceği ve Ukrayna’daki Rus Ortodoks Kilisesi’nin konumunu yeniden gündeme getirmeyi hedeflediği belirtiliyor. Bu yaklaşım, kilisenin bağımsız bir dini kurumdan ziyade devlet politikalarının uzantısı olarak kullanıldığı eleştirilerini güçlendiriyor.
Son dönemde Rus Ortodoks Kilisesi temsilcilerinin Ukrayna liderliğine yönelik sert ve dışlayıcı söylemleri de bu genel tabloyla ilişkilendiriliyor. Bu çizginin devamı niteliğindeki açıklamalar, Ukrayna basınında yer alan değerlendirmelerdedini dilin siyasi ve askeri hedeflerle iç içe geçtiği bir örnek olarak ele alındı.
