Baştımar Aile Müzesi: Geçmişin İfadesi ve Kültürel Miras
1840’lı yıllarda inşa edilen Hacıyakupoğlu Konağı, tarih boyunca Trabzon’un önde gelen ailelerinden Hacıyakupoğlu Ailesi’ne ev sahipliği yaptı. 1916’daki Rus işgali sırasında bile zarar görmeyen bu yapı, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinden Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar olan süreçte birçok siyasi, askerî ve sosyal olaya tanıklık etti.
Hacıyakupoğlu Ailesi’nin torunlarından iş insanı Alaattin İlyas Saral, konağın restorasyonunu Trabzon İl Özel İdaresi ile birlikte yürüttü ve yapıyı müze ile kütüphane olarak halkın ziyaretine açtı.
Ziyaretçilere Tarihle İç İçe Bir Deneyim
Baştımar Aile Müzesi, ziyaretçilerine Türkçe, İngilizce ve Rusça tanıtım filmleri eşliğinde rehberli bir gezi imkânı sunuyor. Müze bünyesindeki kütüphanede Karadeniz ve Trabzon temalı kaynak eserler yer alırken, özellikle öğrenciler için önemli bir araştırma ortamı oluşturulmuş durumda.
Ziyaretçiler, tarihi atmosferde çaylarını yudumlayarak aile bireylerinin biyografilerini okuyup dinleyerek geçmişe yolculuk yapabiliyor.
Bir Ailenin İzinde Bir Dönemin Yolculuğu
Tarihçi-Yazar Fatih Yurttaş, Baştımar Aile Müzesi’nde gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları hakkında bilgi vererek, konağın Ahmet Hacıyakupoğlu Ağa tarafından inşa edildiğini belirtti.
Yurttaş, “Burası, Trabzon ve Karadeniz’in kültürel mirasına önemli katkılar sağlamış bir ailenin yaşantısını ve geçmişini gelecek nesillere aktarmak amacıyla müzeye dönüştürülmüş bir yapı.” dedi.
Baştımar isminin kökenine değinen Yurttaş, 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon’u fethetmesinin ardından bölgeyi güvence altına almak için güvendiği aileleri buraya yerleştirdiğini hatırlattı.
Bu bağlamda, tımar sisteminin Türk-İslam devletlerinde uygulanan bir toprak işletim modeli olduğunu ifade eden Yurttaş, bu sistemde toprağı işleyen kişilerin aynı zamanda bölgedeki güvenliği sağladığını ve gerektiğinde devlete asker gönderdiklerini belirtti. Ayrıca, Baştımar’ın bölgedeki en büyük tımar olduğunu vurguladı.
Tarihe Tanıklık Eden Konağın Yetişdirdiği Önemli İsimler
Yurttaş, “Ahmet Hacıyakupoğlu Ağa tarafından yaptırılan bu yapı, tarihe cansız tanıklık eden sıradan binalardan değil. Bu konağın bir ruhu var; o ruh da içinde yaşayanların yaşanmışlıklarından besleniyor. Bina, bir imparatorluğun çöküşüne ve genç Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna tanıklık etmiş.” ifadeleriyle konağın önemini vurguladı.
Konağın sakinlerinin asker, siyasetçi, bürokrat ve iş insanı gibi birçok alanda önemli şahsiyetler yetiştirdiğini belirten Yurttaş, özellikle Hafız Mehmet Bey’in öne çıktığını ifade etti.
Hafız Mehmet Bey’in bu konakta doğup büyüdüğünü, Osmanlı Devleti’nde üç dönem milletvekilliği yaptığını ve İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer aldığını söyledi.
Ünlü Aile Bireylerinin Biyografileri ve Dijital Anlatımlar
Tarihçi-Yazar Fatih Yurttaş, müzede konaktan çıkan ünlü isimlerin biyografilerinin de yer aldığını belirtti. “Bu biyografiler, müzeyi ziyaret eden misafirler tarafından görülebilecek. Ayrıca Türkçe, İngilizce ve Rusça seslendirmelerle, video klipler eşliğinde dinleme imkânı da elde edebilecekler.” dedi.
Yurttaş, müzenin bölge halkı için de önemli bir buluşma noktası haline geldiğini ifade ederek, “Bu bölgede yaşayanlar, hafta sonları veya boş günlerinde gelip tarihe tanıklık edebilecek, çaylarını yudumlarken kendi ailelerinden de izler bulabilecekleri bir ortamda vakit geçirebilecekler.” şeklinde konuştu.
Yapılan restorasyonun bölgeye önemli bir kültürel katkı sağladığını vurgulayan Yurttaş, “Bence bölgenin kültürel yapısına çok önemli bir hizmet yapıldı. Bu değerli eser ve kültürel miras, milletimize ve ülkemize kazandırılarak halkın hizmetine sunulmuş durumda.” ifadelerini kullandı.
Rus İşgalinde Bile Korunan Bir Güzellik
Yurttaş, Baştımar Aile Müzesi’nde yapılan restorasyon çalışmalarının titizlikle yürütüldüğünü belirterek, “1800’lü yıllarda bu binada yaşayan ailenin Baştımar görevi vardı. Devlet adına bölgedeki çeşitli idari işlerin düzenlenmesinden sorumluydular. Bu nedenle konağın, aynı zamanda siyasi konuların da konuşulduğu bir hükümet konağı işlevi gördüğünü söyleyebiliriz.” dedi.
Birinci Dünya Savaşı döneminde yaşananlara da değinerek, “Ruslar bölgeden çekilmek zorunda kaldıklarında birçok yeri yakıp yıkıyorlar. Ancak konağın güzelliği karşısında burayı yakmaya kıyamıyorlar. Konağa zarar vermeden içindeki bazı değerli kapıları, tavan motiflerini ve pencereleri söküp kendi ülkelerine götürüyorlar.” ifadelerini kullandı.
Daha sonra yapılan tadilat çalışmalarında tüm bu unsurların aslına uygun şekilde yeniden yapıldığını belirten Yurttaş, “Yeni restorasyon Osmanlı-Türk mimari özelliklerine ve yapım tekniğine birebir uygun biçimde gerçekleştirildi. Tarihi vesikalara bakarak bazı şeyleri zihnimizde canlandırabiliriz ama bu konağı mutlaka gelip yerinde görmek gerekir. Eşsiz bir yapı ortaya çıkmış.” dedi.
Geçmişten Geleceğe Uzanılan Kültürel Miras
Yurttaş, konağın hem Türk kültür tarihinin yaşatılması hem de gelecek nesillere aktarılması açısından büyük bir değer taşıdığını vurgulayarak, “Bu müzede sadece bir ailenin geçmişine ait bilgiler toplanıp anlatılmadı; aslında hepimizin ailesinden izler bulabileceğimiz, o dönemi hissedebileceğimiz bir ortam oluşturuldu. Gerçekten gelecek yüzyıllara iz bırakacak önemli bir eser ortaya kondu.” diye konuştu.
Baştımar Aile Müzesi ve Kitaplığı, Trabzon’un sahil şeridinde, geçmişle bugünü buluşturan eşsiz bir kültür durağı olarak ziyaretçilerini bekliyor.
