DW: Rusya’nın Kültürel Merkezleri, İstihbarat Faaliyetleri İçin Kullanılıyor
8 Kasım 2025’te Deutsche Welle tarafından yayımlanan araştırma haberine göre, Berlin’in merkezinde bulunan Rus Bilim ve Kültür Evi (Russisches Haus der Wissenschaft und Kultur) Avrupa Birliği’nin 2022 yazında Rossotrudnichestvokurumuna uyguladığı yaptırımlara rağmen faaliyet göstermeye devam ediyor.
Söz konusu kurum, Rusya Federasyonu’nun “Bağımsız Devletler Topluluğu Ülkeleri, Yurtdışındaki Yurttaşlar ve Uluslararası İnsani İşbirliği Ajansı” olarak bilinen federal bir devlet organı. Batılı istihbarat kurumlarına göre Moskova, bu temsilcilikleri hem Rus çıkarlarını yaymak hem de belirli operasyonlar yürütmek için kullanıyor. Bu merkezler, Batı istihbarat raporlarında “Rus istihbaratı için gizli rezidenturalar” olarak tanımlanıyor.
Alman Siyasetçilerden Kapatma Çağrıları
Yeşiller Partisi ile CDU/CSU bloğuna mensup Alman parlamenterler, yaklaşık dört yıldır Berlin’deki bu merkezin tamamen kapatılmasını talep ediyor. Aktivistler de sık sık “Rus casus yuvası” önünde Putin karşıtı ve Ukrayna yanlısı protestolar düzenliyor. Ancak Alman makamlarına göre, AB yaptırımları kurumun tamamen kapatılmasını zorunlu kılmıyor; muhasebe, vergi ödemesi veya bina bakımı gibi temel işlevlerin sürdürülmesine izin veriliyor.
2023 yılında “Rus Evi” Berlin İdare Mahkemesi’ne başvurarak, banka hesaplarındaki fonların serbest bırakılmasını ve yaptırımların kaldırılmasını talep etmişti. Kurum, Rossotrudnichestvo ile bağlantısı olmadığını ve bağımsız bir tüzel kişilik olduğunu iddia etti. Ancak Haziran 2025’te mahkeme, bu iddiayı reddederek AB ve Alman hükümetinin lehine karar verdi. Kasım 2025 başında karar her iki tarafa da iletildi; davacının itiraz için bir ayı bulunuyor.
“Rus Evi” Ağı: Kültürün Ötesinde Jeopolitik Bir Araç
“Rus Evi”, Moskova’nın dünya genelinde açtığı kültür merkezlerinden biri. Resmî olarak Rus dili, eğitimi ve kültürünü tanıtmayı amaçlasa da pratikte propaganda ve etki faaliyetleri yürütüyor. Bu merkezler, Rusya’nın savaşını meşrulaştıran dezenformasyon yaymak, yerel medya ve akademi çevrelerinde Rusya yanlısı söylemler oluşturmak, politik elitlere kültürel programlar yoluyla nüfuz etmek ve “etki ajanları” devşirmekle suçlanıyor.
Uzmanlara göre, bu tür kurumlar Rusya’nın hibrit savaş stratejisinin bir parçası: kültürel diplomasi maskesi altında yumuşak güç enstrümanı olarak kullanılan, aynı zamanda kamuoyunu manipüle etmeyi amaçlayan ağlar.
Diğer Ülkelerde “Rus Evleri” Kapatılıyor
Rusya’nın kültürel merkezlerine yönelik tepki yalnızca Almanya ile sınırlı değil.
• Romanya, 21 Şubat 2023’te Bükreş’teki “Rus Evi”ni propaganda ve hibrit savaş aracı olarak değerlendirerek kapattı.
• Azerbaycan, 3 Şubat 2025’te Rus hava savunmasının bir Azerbaycan uçağını vurmasının ardından Bakü’deki “Rus Evi”ni kapattı; merkez, casuslukla suçlandı.
• Moldova hükümeti, 5 Kasım 2025’te Rusya ile kültürel işbirliği anlaşmasını feshetti. Kültür Bakanı Cristian Jardan, Kişinev’deki “Rus Evi”nin “kültür merkezi değil, Moldova’nın egemenliğini zayıflatmayı amaçlayan bir yapılanma” olduğunu açıkladı.
