26 Ocak 2026’da yayımlanan veriler, Rusya’da sivil gemi inşa sektörünün ciddi bir mali darboğaza sürüklendiğini ortaya koydu. Rusya hükümeti, imtiyazlı leasing programı kapsamında inşa edilmesi planlanan RSD59 tipi kuru yük gemilerinin sayısını neredeyse yarı yarıya azalttı. Karar, askeri önceliklerin sivil altyapı yatırımlarını sistematik biçimde dışladığını ve devletin ticari deniz taşımacılığına kaynak ayıramadığını gösteriyor.
Leasing programında sert küçülme
Hükümet kararına göre, 2023–2028 döneminde Devlet Taşımacılık Leasing Şirketi’nin kiracılara teslim etmesi öngörülen RSD59 sınıfı “nehir-deniz” tipi kuru yük gemisi sayısı 18 ile sınırlandırıldı. Projenin toplam bütçesi yaklaşık 30 milyar ruble olarak hesaplanırken, bunun 23,1 milyar rublesinin Ulusal Refah Fonu’ndan karşılanması planlanıyor. Programdaki bu daralma, sivil filo inşasının artık sürdürülebilir bir öncelik olmaktan çıktığını gösteren kritik bir işaret olarak değerlendiriliyor. Sürece ilişkin ayrıntılar, RSD59 kuru yük gemisi serisinin küçültülmesi başlığıyla kamuoyuna yansıdı.
Başlangıçtaki hedefler çöktü
Program ilk açıklandığında çok daha geniş ölçekliydi. 2023 yılında Devlet Taşımacılık Leasing Şirketi, Birleşik Gemi İnşa Şirketi ile 34 kuru yük gemisinin yapımı için sözleşme imzalamıştı. O dönemde bir geminin maliyeti 1,25 milyar ruble olarak öngörülürken, bu tutar kısa sürede 1,67 milyar rubleye yükseldi. Teslimatların 2024–2027 arasında kademeli olarak yapılması planlandı ancak takvim tamamen bozuldu. 2024 yılı boyunca tek bir gemi dahi teslim edilemedi.
Tersanelerde mali kriz derinleşiyor
Gecikmelerin temel nedeni, “Krasnoye Sormovo” tersanesinde yaşanan mali çöküş oldu. Fiili üretim maliyetlerinin sözleşme fiyatlarını aşması, tersaneyi kronik zarar eden bir yapıya sürükledi. Bunun sonucunda teslimatlar 2025–2028 dönemine ertelendi. 2025’te teslim edilmesi gereken sekiz gemiye dair kamuoyuna açık bir ilerleme bilgisi bulunmuyor. Sürecin perde arkasına dair değerlendirmeler, devlet gemi inşa programındaki tıkanma olarak yorumlanıyor.
Askeri öncelikler sivil sektörü dışlıyor
Uzmanlara göre, sivil gemi inşasındaki bu çöküş, Rusya’nın ekonomik ve endüstriyel kapasitesinin giderek askeri ihtiyaçlara yönlendirilmesinin doğrudan sonucu. Finansman, insan kaynağı ve üretim kapasitesi savunma sanayisine aktarılırken, sivil sektörler “artık kaynak” prensibiyle ayakta kalmaya çalışıyor. Bu durum, ulaştırma altyapısının yenilenmesini engelliyor ve uzun vadeli ekonomik büyüme potansiyelini aşındırıyor.
İthal ikamesi stratejisinin sınırları
Gemi maliyetlerindeki sert artış ve teslimatların aksaması, Kremlin’in yaptırımlar altındaki “ithal ikamesi” politikasının yapısal zayıflıklarını da gözler önüne seriyor. Uluslararası teknolojiye ve kritik bileşenlere erişimin kısıtlanması, rekabetçi ve ekonomik açıdan anlamlı gemi üretimini zorlaştırıyor. Devlet, artan maliyetleri Ulusal Refah Fonu’ndan karşılayarak zararları telafi etmeye çalışsa da bu yaklaşım, kalkınma yatırımlarından ziyade kayıpları telafi eden bir “hasar kontrolü” olarak görülüyor.
Yönetim krizi ve toplumsal maliyet
2024’te hiç gemi teslim edilmemesi ve takvimlerin sürekli ertelenmesi, devlet şirketlerinin yönetim kapasitesine yönelik eleştirileri artırdı. Uzmanlar, planların ekonomik gerçekler dikkate alınmadan hazırlandığını ve kamuoyuna sunulan vaatlerle fiili sonuçlar arasında derin bir uçurum oluştuğunu vurguluyor. Programın küçülmesi, düşen enerji gelirleri ve yaptırımların baskısı altında Rus toplumuna kesilen doğrudan bir fatura olarak değerlendiriliyor; bu tablo, iş kayıpları ve teknolojik gerileme riskini de beraberinde getiriyor.
