28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonlar, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasıyla birlikte küresel enerji arzında derin bir krizin patlak vermesine yol açtı. Bu durum, yenilenebilir enerji kaynaklarının önemini her zamankinden daha fazla vurguluyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının beşte birinin geçtiği kritik bir geçiş alanıdır. Bu boğazın kapanması ise, fosil yakıtlara olan bağımlılığın yarattığı ekonomik maliyetleri ve ulusal güvenlik risklerini küresel gündemin ilk sırasına taşıdı.
1970’lerden bu yana en büyük arz kesintisinin yaşandığı günümüzde, enerji güvenliği artık sadece çevresel bir tercih değil; aynı zamanda ulusal güvenlik ve ekonomik istikrarın temel unsuru haline geldi.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 10 Mart’ta Dubai ham petrolü 105,18 dolara yükselirken, Avrupa’da doğal gaz fiyatları (TTF) 28 Şubat’a göre yüzde 80 artış gösterdi. Mevcut kriz nedeniyle günlük petrol akışı, alternatif bir rota bulunamaması sebebiyle 20 milyon varilden 2 milyon varile geriledi.
Fosil yakıta bağımlı ülkelerin kırılganlıklarını gözler önüne seren bu arz şoku, 2010 yılından bu yana yenilenebilir enerji yatırımlarının fosil yakıt ithalatçısı ülkelere 1,3 trilyon dolar tasarruf sağladığını ve kömür ile doğal gaz ithalatını önemli ölçüde engellediğini kanıtladı.
ÜLKELERDEN STRATEJİK DÖNÜŞÜM VE ÇEŞİTLENDİRME YÖNELİMLERİ
Enerji ithalatçısı ülkeler, krizle mücadele etmek amacıyla kısa ve uzun vadeli stratejilerini hızla revize ediyor. Dünyanın en büyük enerji tüketicisi olan Çin, stratejik petrol rezervlerini artırmasının yanı sıra temiz enerji stratejilerini önceliklendiriyor. Ayrıca, kısa vadeli kesintileri aşmak için kömür üretimini 2025’te 4,83 milyar tonla rekor seviyeye taşımayı planlıyor. Singapur ise elektrik üretiminde doğal gaz bağımlılığını azaltmak amacıyla bölgesel düşük karbonlu elektrik ithalatına ve ileri nükleer enerji teknolojilerine yöneliyor.
Avrupa Birliği (AB), Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası başlattığı fosil yakıt bağımlılığını azaltma stratejisini Hürmüz krizi ile yeni bir aşamaya taşıdı. AB, Rus gazı ithalatını 150 milyar metreküpten 52 milyar metreküpe düşürerek yenilenebilir enerji kapasitesini artırırken, küresel şoklara karşı direncini güçlendirmeye devam ediyor.
YENİLENEBİLİR KAYNAKLARA ERİŞİM NASIL SAĞLANIR?
Oxford Üniversitesi Enerji Sistemleri Öğretim Görevlisi Adi İmsirovic, AA muhabirine yaptığı açıklamada, küresel enerji arz şoklarına karşı en etkili güvencenin yenilenebilir enerji olduğunu belirtti. İmsirovic, Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarının kapanmasının mevcut enerji sistemlerinin kırılganlığını ortaya koyduğunu ifade ederek, “Enerji güvenliği ancak sınırsız erişime sahip yenilenebilir kaynaklarla sağlanabilir.” dedi.
Hükümetlerin fosil yakıtlara yapılan harcamaları azaltarak yerli yenilenebilir teknolojilere yönelmesi gerektiğine değinen İmsirovic, “Hükümetler hem parayı hem de karbonu yakmayı bırakmalı. Bunun yerine yerli yenilenebilir enerji teknolojilerine yatırım yapmalı.” diye ekledi. Güneş enerjisinin yenilenebilir enerji seçenekleri arasında en etkili olduğunu vurguladı.
YENİLENEBİLİR ENERJİ BİR GÜVENLİK MESELESİ
Yenilenebilir enerji uzmanı Taner Ercömert, Hürmüz krizinin ülkelerin enerji politikalarında kalıcı değişiklikler yapmasını zorunlu kıldığını belirtti. Ercömert, “Orta Doğu’daki son çatışma, dışa bağımlılığın enerji arz güvenliği açısından ne kadar risk taşıdığını gösterdi. Bu durum, ülkelerin yenilenebilir ve yerli kaynaklara olan ilgisini artıracak.” dedi.
Yenilenebilir enerjinin dışa bağımlılığı azaltarak ekonomik etkileri hafiflettiğine dikkat çeken Ercömert, Türkiye’nin 2026’nın ilk çeyreğinde hidroelektrik ve rüzgar üretiminde yaşanan büyük artışların, doğal gaz kullanımını düşürdüğünü ve ekonomik katkılar sağladığını ifade etti. “Hidroelektrik, güneş ve rüzgar üçlüsünde gelişim, ithal kaynaklara bağımlılığı azaltmanın etkili yoludur.” diye konuştu.
Ercömert, enerji ithalatçısı ülkelerin tek bir ülkeye bağımlı kalmamaları, yerli yenilenebilir enerji kapasitelerini hızla artırmaları ve depolama yatırımlarını devreye sokmaları gerektiğini vurgulayarak, farklı ülkelerden yakıt temini sağlanması ve elektrik ticaretinin geliştirilmesinin artık zorunlu hale geldiğini belirtti.
