2025 yılı itibarıyla Euronews verilerine göre 23 Fransız şirketi hâlâ Rusya’da faaliyet gösteriyor. Bu sayı, 2022 Şubat’ında Ukrayna’ya yönelik tam ölçekli işgal öncesinde ülkede bulunan 75 Fransız şirketinin üçte birine denk geliyor. İki Fransız grup, 2024 yılında Rusya’daki satış hacmi bakımından ilk 20 arasında yer aldı: Auchan 3,27 milyon dolar ile sekizinci, Leroy Merlin ise 6,795 milyon dolar ile üçüncü sırada. Ayrıca Leroy Merlin ve L’Oréal, 2023 yılında Rusya’da en yüksek vergi ödeyen yabancı şirketler arasında bulunuyor. Genel olarak Fransız şirketleri 2023’te Rusya bütçesine 565 milyon dolar vergi aktardı.
Piyasa baskısı ve şirketlerin stratejileri
Savaşın başlamasından sonra Société Générale, LVMH ve Safran gibi devler Rusya’dan çekilirken, birçok şirket ülkede kalmayı tercih etti. Auchan, “nüfusu beslemeye yardım etmek” gerekçesiyle Rusya’dan ayrılmayacağını duyurdu; benzer açıklamalar Bonduelle gibi gıda sektöründeki firmalardan da geldi. Ancak bu söylemler, uzmanlara göre, insani gerekçelerden ziyade piyasa payını ve kârı koruma stratejisini yansıtıyor. Tarım, ilaç ve gıda sektörleri hâlen AB yaptırımları dışında kaldığı için bu şirketler yasal engelle karşılaşmadan faaliyetlerini sürdürüyor.
Çıkış engelleri ve “bekleme modu” politikası
Rusya’dan ayrılmak isteyen şirketlerin, varlıklarının değerinden yüzde 60 indirim yapmak ve satış bedelinin yüzde 35’ine kadar “özel vergi” ödemek zorunda olmaları, birçok firmayı çekimser kıldı. Bu nedenle Kering, Décathlon ve Hermès gibi gruplar operasyonlarını durdurup “bekleme moduna” geçti; personeli işten çıkarırken yönetim yapılarını korudu. Bu yaklaşım, görünürde pasif olsa da, Rus ekonomisine devam eden vergi ve lisans ödemeleri yoluyla mali destek anlamına geliyor.
Finansal katkı ve etik sorumluluk
Kiev Ekonomi Okulu’nun (KSE) hesaplamalarına göre, 2024 yılında Rusya’da kalan yabancı şirketler ülke bütçesine 17,2 milyar avro vergi ödedi. 2022’den bu yana bu toplam 51,8 milyar avroya ulaştı. Bu gelir, Kremlin’in savaş ekonomisini finanse etmesinde kritik bir kaynak olarak görülüyor. Böylece, Rusya’da faaliyet gösteren uluslararası şirketler dolaylı olarak savaşın sürmesine katkı sağlıyor.
Kremlin baskısı ve propaganda etkisi
Moskova yönetimi, özellikle Avrupalı firmaların piyasadan çıkışını engellemek için ulusal güvenlik tehdidi, vergi cezaları ve yöneticilere yönelik soruşturmalar gibi yöntemlerle baskı uyguluyor. 2022’de başlatılan “geçici yönetim” sistemi, yabancı şirketlerin varlıklarının kamulaştırılmasına imkân tanıyor. Air Liquide’in Rusya’daki iştiraki bu yolla Kremlin kontrolüne geçti. Ayrıca Kremlin, Fransız şirketlerinin varlığını “Avrupa’nın savaşa alıştığı” şeklinde propagandaya dönüştürüyor.
Uluslararası tepki çağrısı
Uzmanlar ve sivil toplum kuruluşları, Rusya’da faaliyetini sürdüren Fransız şirketlere yönelik kamuoyu baskısının artırılmasını talep ediyor. Hükûmetlerin, medyanın ve uluslararası toplulukların eşgüdümlü baskısı olmadan bu firmaların ahlaki sorumluluğunu kabul edip piyasadan çekilmeye yanaşmayacağı belirtiliyor.
