Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), İran Savaşı’nın yol açtığı yüksek enerji ve gübre fiyatlarıyla birlikte ticaret ve turizm akışlarındaki aksaklıkların ve sıkılaşan finansman koşullarının etkisiyle bölgesel büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etmeye hazırlanıyor.
Özellikle Ürdün, Lübnan ve Mısır gibi ülkelerde gelir kaybı riski artış gösteriyor. Güney ve Doğu Akdeniz bölgelerinde Türkiye dahil tahvil faizlerinin yükselmesi ve olası bir küresel finansal krizin sermaye çıkışlarını hızlandırabileceği kaydediliyor.
Bankanın Haziran ayında yayımlayacağı bölgesel ekonomik görünüm raporunda, enerji fiyatlarının yüksek seyretmesi durumunda 40 ülkeyi kapsayan bölgenin büyüme tahminlerinin 0,4 puana kadar düşürülmesi bekleniyor. EBRD, geçtiğimiz ay 2025 yılı için yüzde 3,6, 2027 yılı içinse yüzde 3,7’lik büyüme öngörmüştü.
SAVAŞ SÜRESİNİN EKONOMİK ETKİSİ BELİRLİ OLACAK
ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği saldırılardan sonra İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması, petrol fiyatlarında keskin yükselişlere yol açtı. Banka, ekonomik etkinin Ortadoğu’daki savaşın süresine ve enerji altyapısına verilecek zarara bağlı olduğunu vurguladı.
EBRD, enerji maliyetlerinin gübre ile temel gıda maddeleri fiyatları ve tedarik zinciri aksaklıkları üzerinden büyümeyi olumsuz etkilemeye devam edeceğini; artan enflasyon ve sıkılaşan finansman koşulları ile bu durumun daha da derinleşeceğini ifade etti. Petrol fiyatlarının varil başına 100 dolardan sürekli olarak yukarıda kalması ve tedarik zincirlerindeki bozulma, küresel enflasyonu 1,5 puanın üzerinde artırabilir.
Körfez bölgesinde petrol arzındaki kısıtlamaların sürmesi durumunda fiyatların 180 dolara kadar tırmanabileceğine dikkat çekildi.
Enerji ve gıdanın mali tampon kapasitesi gibi birçok etken göz önünde bulundurulduğunda, Lübnan, Ürdün, Irak, Mısır, Ukrayna, Moğolistan, Senegal, Tunus, Moldova, Kenya, Türkiye ve Kuzey Makedonya’nın en kırılgan ekonomiler arasında olduğu ifade ediliyor. Mısır, Fas ve Senegal, büyük enerji ticaret açıkları ve yüksek petrol yoğunluklu ekonomileriyle dikkat çekiyor.
Azerbaycan, Irak, Kazakistan, Moğolistan ve Nijerya gibi ülkelerde petrol ve gaz ticaret fazlasının GSYİH’nin yüzde 11 ila 39’u arasında olduğu belirtiliyor. Irak’ın en büyük petrol sahalarında üretimde kısmi duraklamalar yaşandığı ifade edilirken, EBRD’nin en çarpıcı tespitlerinden biri de Rusya’ya dair. Bankaya göre, petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artış, Rusya’nın petrol, doğalgaz ve gübre satışlarından 2025 GSYİH’sinin 1,5 puanına eşdeğer ek bir gelir sağlıyor. Bu durum, Batı’nın Rusya’ya yönelik yaptırım politikalarını daha da karmaşık hale getiriyor.
