Yurt dışı alışverişlerde uygulanan 30 euroluk gümrük muafiyetinin kaldırılması, aniden piyasada ciddi fiyat artışlarına yol açtı. 6 Şubat itibarıyla geçerli olacak karar, bireysel ithalatı kapsarken yerli satıcılar ve ithalatçıların bu durumu fırsata çevirdiği iddiaları kamuoyunda tartışmalara sebep oldu. Kararın açıklanmasının ardından özellikle Çin menşeli ürünlerin Türkiye’deki satış fiyatlarında kısa sürede yüzde 100’ü aşan artışlar gözlemlendi.
Fiyat artışlarının en çok hissedildiği ürün grupları arasında güneş gözlüğü, kulaklık, küçük elektronik aksesuarlar, telefon kılıfları, şarj cihazları, mutfak gereçleri ve ev dekorasyon ürünleri yer alıyor. Tüketiciler, bu ürünlerin birkaç hafta öncesindeki fiyatlarıyla kıyaslandığında 2 ila 3 kat daha pahalıya satıldığını belirtiyor. Uzmanlara göre, söz konusu düzenlemenin toptan ithalat yapan firmaların maliyetlerini ani bir şekilde artırmadığı açık. Çünkü bu firmalar, Çin’den getirdikleri ürünler için gümrük vergisi ve KDV’yi uzun bir süredir ödemekte.
“VERGİ OLSA BİLE BU FİYAT OLAMAZ” İSYANI
Vergi hesaplamaları da artışların boyutunu sorgulatıyor. Örneğin, Çin’de yaklaşık 160 TL civarında satılan bir güneş gözlüğü, gümrük vergisi ve KDV dahil edildiğinde Türkiye’ye en fazla 230-240 TL maliyetle giriş yapıyor. Ancak aynı ürünün veya benzer modellerinin mağazalarda 2.500 ile 3.000 TL arasında satılması, “vergi zammı” söylemini geçersiz kılıyor. Aradaki farkın vergiyle değil, kar marjıyla oluştuğu belirgin. Benzer bir durum elektronik ürünlerde de görülüyor. Çin’de 300-400 TL bandında satılan kablosuz kulaklık, tüm vergiler eklendiğinde Türkiye’ye giriş maliyeti 500-550 TL’yi geçmiyor. Ancak bu ürünlerin raf fiyatları 2.000 TL‘nin üzerine çıkabiliyor. Kararın yürürlüğe girmediği bir dönemde bu denli yüksek artışların yaşanması, piyasalarda “maliyet artışı değil, rekabetin azalması” yorumlarını güçlendiriyor.
Türkiye’den Kaan Zenginli’nin haberine göre, uzmanlar bireysel ithalatın sınırlandırılmasıyla yerli satıcıların fiyat baskısından kurtulmasının, bazı firmalar tarafından hızla avantaja dönüştürüldüğünü vurguluyor. Tüketicinin doğrudan Çin’den daha uygun fiyatla ürün getirme seçeneğinin ortadan kalkması, iç piyasada fiyatların serbestçe yükselmesine yol açtı. Ekonomi çevreleri, bu bağlamda denetim mekanizmalarının önemine dikkat çekiyor.
TÜRKİYE EN ÇOK BU ÜRÜNLERİ İTHAL EDİYOR
– Elektrik-elektronik ekipman
– Makine ve mekanik cihazlar
– Motorlu taşıtlar ve parçaları
– Demir-çelik ürünleri
– Kimyasallar
– Plastik ve plastik mamulleri
– Optik, tıbbi ve teknik cihazlar
İKİ ÜLKE ARASINDAKİ TİCARET İLİŞKİSİ
Türkiye’nin Çin’e ihracatı: 3,2 milyar $
Türkiye’nin Çin’den ithalatı: 49,6 milyar $
Toplam ticaret hacmi: 52,8 milyar $
TÜRKİYE ÇİN’E EN ÇOK NELER İHRAÇ EDİYOR?
– Maden cevherleri
– Mermer, doğal taş, toprak ürünleri
– İnorganik kimyasallar
– Metal cevherleri
– Pamuk
– Makine ve aksamları
SİPARİŞİN KALİTESİ
Uzmanlar, bazı Çin ürünlerinde kalite düşüklüğünün fabrikaların “siparişe göre kalite” politikalarından kaynaklandığını ifade ediyor. Denetim ve sertifika olmayan siparişlerde ucuz hammadde kullanımı, düşük fiyat baskısını beraberinde getiriyor. e-Ticaret platformlarında satılan birçok ürün, bu nedenle Avrupa ve Türkiye standartlarının altında kalmakta.
ÇİN İLE TİCARET AÇIĞI KATLANIYOR
2025’te Çin’den yapılan ithalat 49,6 milyar dolara ulaşırken, Türkiye’nin Çin’e ihracatı yalnızca 3 milyar dolar oldu. Türkiye, Çin’e karşı 46,5 milyar dolarlık ticaret açığı verirken, Çin 2025’te yaklaşık 1,2 trilyon dolar dış ticaret fazlası açıkladı.
KANSEROJEN MADDE UYARISI
Çin menşeli, özellikle oyuncak, ayakkabı-tekstil ve düşük kaliteli elektronik ürünlerde sağlığa zararlı maddelerin bulunduğu tespit edildi. Bakanlıklar tarafından yapılan analizler sonrası bazı ürünler toplatılırken, diğerleri için “kullanmadan imha” uyarısı yapıldı.
VERGİ ÖNCESİ STOKLAMA YAPILDI İDDİASI
Öte yandan sektör temsilcileri, bazı firmaların 6 Şubat öncesindeki dönemi fırsata çevirdiğini ileri sürüyor. İddialara göre bu firmalar, Çin’den yoğun bir şekilde ürün tedarik ederek depolarını doldurdu. Vergi düzenlemesi yürürlüğe girmeden gerçekleştirilmesi beklenen zamlı fiyatlarla satış yapılması, haksız kazanç iddialarını gündeme taşıdı. Sektör kaynakları, bu alanda denetimlerin sıkılaştırılması gerektiğini vurguluyor.
