1960’larda Soğuk Savaş döneminin etkisiyle Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Sovyetler Birliği, sadece uzayda değil, yeryüzünün derinliklerinde de büyük bir rekabete girdi. O dönemde Amerikalılar, “Project Mohole” adı altında Meksika açıklarında deniz tabanında sondaj yapmaya başlarken, Sovyetler ise Kola Yarımadası’nda dev bir sondaj projesi başlattı.
12.262 METREYE İNEREK REKOR KIRDILAR
24 Mayıs 1970’te başlayan Sovyetler’in kazı çalışmaları, Dünya’nın kabuğunu mümkün olan en derin noktadan delmeyi hedefliyordu. 1979’da ulaşılan 9,5 kilometrelik derinlik, dönemin tüm rekorlarını kırdı. 1989’daki çalışmalar ise 12.262 metre derinliğe ulaşarak hala geçerli olan bir rekor koydu.
BU YÜZDEN KAZMAYI BIRAKMIŞLAR
Fakat, kazı derinleştikçe Sovyet bilim insanları, beklenmedik bir sıcaklık sorunu ile karşılaştılar. Yer altındaki sıcaklık 180°C’yi buldu ve bu durum, metal ekipmanların bükülmesine, sondaj borularının erimesine ve makinelerin bozulmasına neden oldu.
Finansman eksikliği ve yumuşayan kayalar nedeniyle Sovyetler projeyi 1992’de durdurdu. Delik, 2005 yılında tamamen mühürlendi ve günümüzde tundranın altında sessiz bir şekilde varlığını sürdürüyor.
BENZERSİZ KEŞİFLERE ÖNCÜ OLDU
Kola sondajı, bilim dünyasında önemli keşiflere zemin hazırladı. Bilim insanları, beklenenden daha derinde sıvı su dolu tuzlu çatlaklar buldu. Bu, yer kabuğunun daha geçirgen olduğu anlamına geliyordu.
Ayrıca, 2 milyar yıl öncesine ait tek hücreli deniz canlılarına ait fosiller keşfedildi. Bu bulgular, yeryüzündeki yaşamın evrimine dair yeni bilgilere kapı araladı.
Bilim insanı Dr. Ulrich Harms, “Bu tür sondajlar, depremler, volkanik hareketler ve yer altı ısısı gibi doğa olaylarını daha iyi anlamamız için paha biçilmez veriler sunuyor,” ifadelerini kullandı.
DAHA DERİNE NASIL İNİLİR?
Uzmanlar, 12 kilometreden daha derine inebilmek için çok daha gelişmiş teknolojilere ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Zira o derinliklerde sıcaklık 250°C’yi aşabiliyor ve bu seviyelerde metal, taş ya da elmas uçlu matkaplar bile yetersiz kalıyor.
Gelecekte bilim insanları, yer kabuğu ile manto arasındaki sınırı geçerek Dünya’nın iç yapısını daha iyi anlama hedefindeler.
