6 Ekim 2025 tarihinde yayımlanan Politico’nun ortak araştırmasına göre, Rusya’ya ait “gölge filosu” üyeleri Avrupa sularında petrol boşaltmaya devam ediyor. Yasa dışı yöntemlerle ve uluslararası yaptırımlara rağmen, son bir yılda en az beş tanker Avrupa kıyılarında petrol sızıntılarına yol açtı.
Gölge filonun arka planı ve kapsamı
2022’de başlayan geniş çaplı Rusya-Ukrayna savaşı sonrası, G7 ülkeleri Rusya’nın petrol ihracatına fiyat tavanı uyguladı. Bunun karşılığında Moskova, deniz taşımacılığında yaptırımları aşmak için 1300’den fazla gemiden oluşan bir “gölge filo” oluşturdu. The New York Times verilerine göre, bu filo dünya genelindeki petrol tankerlerinin yaklaşık %17’sini kapsıyor. Gemi çoğunluğu sigortasız ve denetimsiz, bu da deniz kazaları ve çevresel felaket riskini artırıyor.
Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) hesaplamalarına göre, büyük bir petrol sızıntısının temizlenmesi 1,4 milyar euroya mal olabiliyor. Sorumlu sahibi belirlenemeyen gemilerde bu masraf, Avrupa vergi mükelleflerinin omuzlarına binebilir.
Çevresel ve güvenlik riskleri
Gölge filosunun faaliyetleri sadece petrol sızıntıları ile sınırlı değil. Tankerler, Baltık Denizi gibi hassas bölgelerde deniz altyapısına zarar veriyor. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 19. yaptırım paketinde Rusya’ya ait 118 gemiyi hedef alacak kısıtlamaların getirileceğini açıkladı. Şu ana kadar Avrupa Birliği’nin yaptırım listesinde 560’ın üzerinde gemi bulunuyor.
Politik ve stratejik yansımalar
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’a göre, gölge filosunun petrol ticareti Rusya bütçesine 30 milyar eurodan fazla gelir sağlıyor. Macron, Avrupa ülkelerinin bu meselede ortak hareket etmesi gerektiğini belirterek, önümüzdeki günlerde Avrupa genelkurmay başkanlarının toplantısının planlandığını duyurdu. Toplantıda gölge filosuna karşı daha sıkı önlemler tartışılacak.
Danimarka ise gölge filosuna karşı denetimleri sıkılaştırıyor. Ülke, tankerlerde çevresel standartların denetlenmesi ve yıl sonuna kadar gemi yakıtındaki kükürt oranının ölçülmesi planlarını hayata geçiriyor. Bu veriler, yaptırım uygulanacak gemilerin belirlenmesinde kullanılacak.
Uluslararası yaptırımların güçlendirilmesi gereği
Uzmanlar, gölge filosunun engellenmesi için sadece gemilere değil, filo sahipleri, kaptanlar ve mürettebatlara yönelik kişisel yaptırımların uygulanması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca Baltık ve Karadeniz’deki petrol altyapısına, gölge filosuna uygun bayrak sağlayan ülkelere yönelik kısıtlamalar da gündemde. Bu önlemler, Moskova’nın yaptırımları aşmasını zorlaştırmak ve deniz güvenliğini korumak açısından kritik görülüyor.
Petrol sızıntıları ve altyapıya verilen zarar, sadece çevresel değil, aynı zamanda Avrupa’nın güvenlik ve ekonomik istikrarı için de ciddi tehdit oluşturuyor. Gölge filosuna karşı atılacak adımlar, uluslararası deniz hukuku ve yaptırım mekanizmalarının etkinliğinin test edileceği bir dönemin başlangıcı olabilir.
