Kenya’nın Kiambu bölgesinde mart ayında düzenlenen bir anma töreninde, Hannah Wambui Kamau oğlunun fotoğrafının önünde gözyaşlarına boğuldu. 32 yaşındaki James Kamau Ndungu, geçen haziran ayında arkadaşlarına Rusya’da gündelik işçi olarak çalışacağını söyleyerek ülkeden ayrılmıştı. Birkaç hafta sonra asker üniformasıyla bir fotoğraf gönderdi; ağustosta ise Ukrayna’daki bir siperden “işler kötü, dua edin” mesajı geldi. Bu, ailesinden alınan son haber oldu. Cesedi bile geri gönderilmedi.
Benzer hikayeler Afrika kıtasında hızla çoğalıyor. The New York Times’ın yaptığı kapsamlı araştırma, Rusya’nın Ukrayna savaşındaki ağır kayıplarını kapatmak için Afrika’dan binlerce genci yanıltıcı iş vaatleriyle askere topladığını ortaya koydu. Resmi verilere göre yalnızca Kenya’dan Rusya’ya gidip Ukrayna cephesine sürüklenenlerin sayısı 1000’i buluyor. Bunlardan sadece 30’u sağ geri dönebildi.
Paralı Askerlik Değil, Sistemli Bir Kandırmaca
Rusya’nın Ukrayna savaşında aylık ortalama 25 bin asker kaybı yaşadığı tahmin ediliyor. Bu kayıpları karşılamak için Moskova yönetimi hapishanelerden asker toplama, nakit teşvikler ve sevilmeyen zorunlu askerlik gibi yöntemlere başvuruyor. Ancak bu yöntemler yetersiz kalınca, Afrika kıtası hedef haline geldi. Kıtadaki hızlı nüfus artışı ve işsizlik, umutsuz gençleri kolay hedef haline getiriyor.
Kenya, Tanzanya, Zambiya, Güney Afrika, Nijerya, Gana, Togo, Botsvana ve Mali’de yetkililer, Rus ordusuna kandırılarak götürülen erkeklerle ilgili vakalar rapor etti. Kenya Senatörü Okoiti Andrew Omtatah durumu şöyle özetliyor: “Eğer bugün Mombasa limanına ‘Batı’ya köle gerek’ yazılı bir gemi yanaşsa, gemide yer bulamazsınız.” Bu sözler, Afrika’daki iş krizinin boyutlarını ve gençlerin umutsuzluğunu gözler önüne seriyor.
Telegram ve Sahte Seyahat Acenteleriyle Örülen Ağ
Kandırmaca sistemi oldukça organize işliyor. Kıta genelinde kurulan uydurma şirketler, seyahat acentesi ya da iş bulma kurumu görüntüsü veriyor. WhatsApp ve Telegram gruplarında reklam yapan bu oluşumlar, gençlere aylık 3 bin dolara kadar maaş, 18 bin dolar toplu ödeme ve 6 ay sonra Rus vatandaşlığı vaat ediyor. Ancak imzalatılan sözleşmeler Rusça olduğu için Afrika gençleri neyi imzaladıklarını anlamıyor.
Nijeryalı Fortune Chimene Amaewhule, sahibi olduğu St. Fortunes Travels and Logistics adlı seyahat acentesi aracılığıyla geçen yıl bu talepleri almaya başladığını söylüyor. Facebook’ta yayınladığı ilanlarda “Rus ordusuna katılmak için şoför, aşçı, lojistik işçisi aranıyor” ifadeleri yer alıyor. Bir gönderisinde Nijeryalı iki kişinin 30 bin dolar ikramiye alarak orduya katıldığını iddia ediyor. Ancak Amaewhule, müşterilerini askeri eğitime gönderdiğini reddediyor.
Ölüm Bölgesi: Siperden Kaçışın Hikayesi
Kenyalı Vincent Odhiambo Awiti, geçen yıl Nairobi’de bir iş bulma ajansı aracılığıyla Rusya’da bir dükkânda çalışma vaadiyle kandırıldı. ‘Global Faces Human Resources Agency’ adlı şirket onu ve dört arkadaşını St. Petersburg’a uçurdu. Ancak varışta kendilerine Rus ordusuna katılmaları için sözleşme imzalatılmak istendi. Reddettiklerinde, uçak biletlerinin parasını ödemeleri gerektiği söylendi ve çaresizce imzaladılar.
Awiti, Shebekino kasabası yakınlarındaki bir kampta dört günlük askeri eğitimin ardından Ukrayna’nın Harkiv bölgesinde savaşa gönderildi. Takım komutanı ilk nehre ulaşamadan öldürüldü. “Kafası vücudundan ayrıldı. Orasına ‘ölüm bölgesi’ diyorlar” diyen Awiti, ikinci nehirde neredeyse tek başına kaldı. Sipere ulaştığında ölü kokusunun dayanılmaz olduğunu, Rus askerlerinin silahını bıraktığı için onu dövdüğünü anlatıyor. 20 gün boyunca görmediği bir düşmana ateş etmek zorunda kaldı.
Awiti, bir Rus firariyle birlikte kamptan kaçmayı başardı. Rus askerinin kendini bacağından vurarak sakat raporu almasına tanık oldu. Drone saldırısında elinden ve kalçasından yaralanan Awiti, Moskova’daki askeri hastanede tedavi gördükten sonra Kenya Büyükelçiliği’nin yardımıyla ülkesine dönebildi. Şimdi işsiz, parasız ve ağır travma yaşıyor. “Rusya için savaşıyordum, Rus üniforması giyiyordum ama bu benim savaşım değildi” diyor.
Ailelerin Çaresizliği ve Resmi Tepkiler
Botsvana vatandaşı Kgosi Pelekekae de benzer bir tuzağa düştü. Telegram üzerinden tanıştığı bir Rus’un seyahat acentesi olduğunu söylemesiyle St. Petersburg’a gitti. Ancak askeri kampa gönderilip tüfek kullanmayı öğrendi. Rusça sözleşmeleri imzalamayı reddedince dövüldü. Neyse ki kalp rahatsızlığı tespit edilince cepheye gönderilmedi ve Botsvana diplomatlarının yardımıyla kaçtı.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov mart ayında yaptığı açıklamada, yabancıların Ukrayna’daki “özel askeri operasyon”a katıldığını kabul etti ancak hükümetin kimseyi zorla askere almadığını savundu. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ise sivil iş vaadiyle gidip askere zorlanan Afrikalılarla ilgili “bu tür vakalardan haberdar olmadıklarını” söyledi. Güney Afrika Büyükelçisi Olexander Scherba ise Rusya’yı “iş arayan genç Afrikalıları sömürmekle” suçlayarak “insanlık dışı ve emperyalist” olarak niteledi. Kenya istihbaratı, ülkeden ayrılan gençler üzerindeki kontrolleri artırdığını duyurdu.
