Dünya, 2020 yılından bu yana hızla yayılan yüksek patojenik kuş gribi (H5N1) türünün evrimine dikkatle bakarken, 2026 yılına girerken durum ciddi bir tehdit oluşturuyor. Virüs, yalnızca kuşları değil, deniz aslanları, ayılar, süt sığırları ve kutup fokları gibi milyonlarca memeliyi tehdit ediyor. Bilim insanları, şimdi sıranın insanlara gelip gelmeyeceğini sorguluyor.
Glasgow Üniversitesi’nden Profesör Dr. Ed Hutchinson, durumu şu şekilde değerlendiriyor: “Bu artık sadece bir vahşi yaşam hastalığı değil; aynı zamanda küresel bir sorun haline geldi ve kontrol dışı bir durumla karşı karşıyayız.” Son beş yıldaki virüsün yayılması, bilimsel tahminleri altüst ederken, özellikle Güney Amerika’daki deniz aslanlarının kitlesel ölümleri ve Antarktika’daki fil foku popülasyonunun yarısından fazlasının yok olması, ekolojik bir krizin belirtilerini gösteriyor.
Virüsün Süt Sığırlarına Sıçraması
Virüsün 2024 başında ABD’deki süt sığırlarına sıçraması, virologları son derece endişelendiren bir gelişme oldu. Günümüzde ABD’de tüketilen sütün büyük bir kısmında virüse ait genetik materyaller tespit ediliyor. Pastörizasyon işlemi virüsü yok etse de, çiğ süt tüketimi ve çiftlik çalışanlarının hayvanlarla yakın teması, “türler arası geçiş” riskini artırıyor.
Grip virüslerinin genom parçalarını alışveriş yapma yeteneği bulunuyor. Uzmanlar, bir kişinin hem mevsimsel grip hem de kuş gribine maruz kalması durumunda, insanlarda hızla yayılma potansiyeline sahip bir “melez virüs” oluşabileceğinden endişe ediyor. Ed Hutchinson, bu felaketin yaşanıp yaşanmayacağı değil, bu kadar çok varyant bulunan bir ortamda bunun neden daha önce gerçekleşmediğinin sorgulanması gerektiğini vurguluyor.
Çiftçilere Ödenen Tazminatlar
Fransa, aşı programı ile kümes hayvanları arasında %96 oranında başarı sağlarken, ABD gibi büyük üretici ülkeler ise ihracat gelirlerine zarar verme endişesiyle aşılamaya direniyor. Bu direncin sonuçları ağır olmuştur: Yumurta fiyatları bazı bölgelerde %300 artarken, hükümetin çiftçilere ödediği tazminat miktarı milyar doları aşmıştır.
Bilimsel modellemeler, durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor. Bir araştırmaya göre, insanlar arasında yayılmaya başlayan bir pandemi için virüsü kontrol altına almak amacıyla sahip olduğumuz vaka sayısı 2 ila 10 kişi arasında kalmalıdır. Bu sayının aşılması durumunda, küresel yayılımı durdurmak neredeyse imkansız hale gelecektir.
Bilim insanlarının mesajı net: Henüz insandan insana kalıcı bir bulaşma olayı yok, ancak virüs mutasyon geçirip yayılmaya devam ediyor. 2026 yılına girerken ihtiyaç duyulan şey panik değil; bunun yerine daha fazla şeffaflık, koordineli bir küresel izleme sistemi ve özellikle ABD gibi yüksek riskli bölgelerde acil eylem planlarıdır.
