CNN’in üst düzey İranlı güvenlik kaynaklarına dayandırdığı habere göre, Tahran yönetimi, ham petrol ticaretini Çin yuanı ile yapmaları koşuluyla, Orta Doğu dışındaki sekiz ülkeye Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş izni vermeyi müzakere ediyor.
Dünyanın en önemli enerji geçiş noktası, kapsamlı bir ablukadan “seçici ve siyasi” bir geçiş sistemine dönüşme riski taşıyor ve bu durum ABD ile Çin’i doğrudan karşı karşıya getirebilir.
MASADA İSİMLER YOK
CNN’in 17 Mart tarihli raporuna göre, İran mevcut askeri abluka önlemlerini sürdürürken, deniz trafiğini “Yuan” şartına bağlayan bir kontrol sistemi oluşturmayı hedefliyor. Müzakere masasında Orta Doğu dışından sekiz ülkenin bulunduğu belirtiliyor, ancak güvenlik endişeleri dolayısıyla bu ülkelerin isimleri açıklanmıyor. Yabancı medyada çıkan haberler, bazı ülkelerin bu şartı kabul ederek görüşmelere başladığını gösteriyor.
Yuan anlaşmalarının ne ölçüde resmileşeceği netlik kazanmadı, ancak sahada önemli bir hareketlilik gözlemleniyor. Pakistan ve Hindistan gibi ülkelerin ticari gemileri Hürmüz Boğazı’ndan başarılı şekilde geçiş yapıyor.
Bu gemilerin uluslararası sulardan ziyade doğrudan İran kıyılarına yakın bir rota izleyerek boğazı geçmesi, İran donanmasının özel izni ve koruması altında hareket ettiklerini ortaya koyuyor.
SİYASİ KONTROL SİSTEMİ
Batılı analistler, İran’ın askeri saldırılardan ziyade müttefiklerine “özel koridorlar” açmayı tercih ettiğini belirtiyor:
Harrison Prettet (CSIS Asya Denizcilik Şeffaflık Girişimi): “Bu kıyı rotasının kullanımı, İran’ın belirli gemilerin geçişini önceden onaylaması anlamına geliyor.”
Natasha Caneva (JP Morgan Analisti): “Bu durum, İran ile yapılan siyasi anlaşmalara ve tavizlere dayanan bir boğaz kontrol sistemi oluşturdu.”
ÇİN ENDİŞELİ
Beklenildiği gibi, Çinli uzmanlar yuanın küreselleşmesi için atılan bu adım konusunda tedbirli ve endişeli bir yaklaşım sergiliyor.
Çin Halk Üniversitesi’nden Wang Yiwei, bu hamlenin tam ablukadan daha gerçekçi olduğunu ancak Çin’in istemediği daha geniş jeopolitik çatışmaların merkezine sürüklenebileceğini ifade ediyor.
İsmi gizli kalan bir Çinli diplomatik uzman ise şu uyarıyı yapıyor: “Küresel ham petrol ticaretinin büyük kısmı yuan ile fiyatlandırılmıyor. İran’ın taleplerine boyun eğen ülkeler veya şirketler, ABD ve İsrail’in gözünde ‘siyasallaşmış’ sayılacak ve sert siyasi ve ekonomik karşı önlemlerle yüzleşmek zorunda kalacaklar.”
