Hürmüz Boğazı’nda gergin bir bekleyiş sürerken, dünya İslamabad’dan gelecek nihai barış haberini dört gözle bekliyor. Ateşkes ilan edilmesine rağmen, bu stratejik su yolunda deniz trafiği ciddi şekilde azalmış durumda. Küresel enerji arzının %20’sini taşıyan Hürmüz Boğazı’ndan son günlerde sadece birkaç gemi geçiş yapabiliyor.
BOĞAZDA DURUM NE?
Küresel gemi takip şirketi Kpler’in verilerine göre, boğazdan çarşamba günü yalnızca beş gemi geçti. Bu, önceki beş günde günlük ortalama olarak kaydedilen 10 geçişin altında. Deniz taşımacılığı analistleri, geçişlerin artması için henüz büyük bir işaret olmadığını belirtiyor.
Denizcilik sektörü kaynaklarına göre, oranların düşük kalmasının temel nedeni ateşkesin kırılgan yapısı. İran, İsrail’in Lübnan’daki hedeflere yönelik saldırılarının, ateşkesi ihlal ettiğini iddia ediyor.
GEMİLER NASIL GERİ DÖNEBİLİR?
Deniz taşımacılığı analistleri, geçişlerin normale dönmesi için iki ana koşul belirtiyor:
- Ateşkesin kalıcı ve güvenilir olduğuna dair somut güvence.
- İran’ın gemilere saldırmayacağına dair açık bir taahhüt.
Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Noam Raydan, “İran, boğazın güvenli geçişe açık olduğunu açıklıkla belirtmeli. Aksi takdirde, eski düzeyde gemi geçişi beklemek gerçekçi olmaz,” diyor. Ancak İran ayrıca geçişlerin kendi kontrolü altında yapılmasını talep ediyor.
Gemi takip şirketi Kpler’e göre, savaş sırasında gerçekleşen geçişlerin çoğu İran sahillerine yakın rotalardan gerçekleşmektedir, bu durum İran’ın kontrolünde geçiş yapma isteğini göstermektedir.
DENİZİN ALTINDAKİ TEHDİTLER
Ateşkes sağlansa da, deniz altındaki riskler halen geçerliliğini koruyor. İstihbarat birimleri, kriz sırasında boğazın dar noktalarına “serbest dolaşan mayınlar” yerleştirildiği uyarısında bulunuyor. Kaptanlar, bölge güvenlik onayı olmadan bu su yollarına giriş yapmayı riskli görüyor.
İran devlet televizyonu çarşamba günü yaptığı açıklamada, gemilerin boğazı geçmeden önce İran donanmasıyla koordinasyon sağlaması gerektiğini belirtti.
TAŞIMACILIK DÜZENİNE DÖNEBİLİR Mİ?
Analistlere göre, deniz trafiği düşük seviyelerde kalırsa İran boğazın kontrolünü sürdürerek “kapı bekçisi” rolünü koruyabilir. S&P Global Market Intelligence Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülke riskleri başkanı Jack Kennedy, “Gemi kimlik doğrulama gereksinimi nedeniyle İran’ın genel geçiş sistemi kurması zor görünüyor,” değerlendirmesini yapıyor. Bölgedeki ülkeler ise İran’ın bu güce sahip olmasını istemiyor. Geçişler için Umman rotasının önerilmesi ise yeni gerginlikler doğurabilir.
GEÇİŞ ÜCRETİ ÖDENİR Mİ?
Çatışma başladığından bu yana 100’den fazla büyük ticari geminin boğazdan geçtiği düşünülüyor. Bazı gemi işletmecileri, geçiş izni için İran’la milyonlarca dolarlık müzakerelere girişmeye hazır görünüyor. Ancak daha büyük denizcilik şirketleri, İran ile iş yapmanın yasal risklerini gözeterek temkinli yaklaşabilir. ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları da bu durumu karmaşık hale getiriyor.
Birleşik Krallık Savunma Bakanı John Healey’in yaptığı açıklamalara göre, müttefiklerin Hürmüz Boğazı’nın uluslararası denizcilik hukukuna uygun olarak açık ve serbest bir şekilde kullanılmasını görmek istediği ifade ediliyor.
SİGORTA SORUNLARI
Savaş riski nedeniyle, gemilerin geçişi için gerekli sigorta primleri hızla artmış durumda. Seikaly, bazı denizcilik firmalarının bu sigortayı almayı başardığını, ancak ateşkesin istikrarsızlığının mevcut talebi azalttığını belirtiyor. Kimi nakliye şirketleri, yüklerinin güvenliğini sağlamak adına rotalarını değiştirmeyi ya da beklemeyi daha uygun buluyor.
