Uluslararası basın özgürlüğü kuruluşu Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), 30 Nisan 2026 itibarıyla yayımladığı yıllık Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde Belarus’u 180 ülke arasında 165. sıraya yerleştirdi. Bu sonuçla ülke, endeksin en düşük dilimi olan “kırmızı bölge”de yer aldı ve Yemen, Myanmar, Irak ile Türkiye gibi ülkelerle aynı kategoride değerlendirildi.
Belarus’ta Basın Özgürlüğü 165 Ülke Arasında En Düşük Seviyede
RSF’nin değerlendirmesine göre Belarus, Avrupa’da gazeteciler için en tehlikeli ülke konumunu koruyor. Raporda, ülkede bağımsız medyanın büyük ölçüde susturulduğu, muhabirlerin sürekli taciz ve gözaltı tehdidi altında çalıştığı vurgulanıyor. Belarus’un endeksteki bu düşüşü, özellikle 2020 yılındaki kitlesel protestoların ardından hükümetin medya üzerindeki baskıyı sistematik hale getirmesiyle ilişkilendiriliyor.
Uluslararası gözlemciler, Belarus yönetiminin bağımsız yayınları tasfiye etmek için kapsamlı bir yasal ve operasyonel mekanizma kurduğuna dikkat çekiyor. 2025 yılı boyunca 2.100’den fazla internet sitesine erişim engeli getirilmesi, bu politikanın en somut göstergelerinden biri olarak kaydediliyor. Yetkililer, “aşırıcılıkla mücadele” gerekçesiyle bağımsız medyayı hedef alan yeni düzenlemeleri yürürlüğe sokarken, bu yasaların gazetecilik faaliyetini neredeyse tamamen kriminalize ettiği belirtiliyor.
Rejim Değişikliği Sonrası Bağımsız Medya Büyük Ölçüde Susturuldu
2020 yılından bu yana Belarus’ta bağımsız haber kuruluşlarının neredeyse tamamı yurt dışına çıkmak ya da faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı. Japonya Gazeteciler Cemiyeti’nin (BAJ) verilerine göre, 500 ila 600 arasında gazeteci ülkeyi terk etti. Ülkede kalanlar ise büyük ölçüde yeraltında çalışıyor.
Bu gazeteciler, güvenlik güçlerinin sürekli hedefi haline gelmiş durumda. Gözaltına alınanlar arasında dayak, işkence ve hücre hapsi gibi insanlık dışı muamele yaygın biçimde rapor ediliyor. Mahkemeler, bağımsız gazeteciliği “aşırıcı faaliyet” olarak tanımlayarak yedi yıla kadar hapis cezaları veriyor. Bu durum, Belarus’u dünyada en fazla gazeteci tutuklusu bulunan dördüncü ülke konumuna getirmiş durumda.
Yetkililer, akreditasyonu olmayan yayıncıları veya “güvenilmez” olarak nitelendirilen platformlarda çalışan muhabirleri doğrudan cezai kovuşturmaya tabi tutuyor. RSF’nin raporunda, bu uygulamaların gazetecilik mesleğini fiilen imkânsız hale getirdiği vurgulanıyor.
Gazetecilere Karşı Ağır Suçlamalar ve Hapis Cezaları Yaygınlaştı
Belarus’ta gazetecilere yönelik baskı, daha önce yalnızca ağır suçlular için kullanılan ceza kanunu maddeleriyle yürütülüyor. Tutuklu gazetecilerin büyük bölümü, dış dünyayla tamamen bağlantısı kesilen, mektup ve telefon görüşmelerinin yasaklandığı, avukat erişiminin engellendiği koşullarda tutuluyor. Bu koşullar, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından işkence olarak nitelendiriliyor.
RSF endeksine göre Belarus, basın özgürlüğü karnesinde yalnızca son beş yılda onlarca basamak geriledi. 2020’de 153. sırada olan ülke, 2026 itibarıyla 165. sıraya düştü. Raporda, Belarus yönetiminin medyayı susturmak için hukuk sistemini araçsallaştırdığı ve bağımsız haberciliği organize suç olarak yargıladığı belirtiliyor. Bu politikanın sonucunda, ülkede gerçek anlamda bağımsız bir medya organı kalmadığı ifade ediliyor.
