2025 Nobel Kimya Ödülü, Japon bilim insanı Susumu Kitagawa, Avustralyalı Richard Robson ve ABD’li Omar M. Yaghi’ye, “metal-organik çerçevelerin geliştirilmesi” konusundaki önemli çalışmaları nedeniyle verildi.
Ödül sahiplerinin isimleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından düzenlenen basın toplantısında açıklandı.
Açıklamaya göre, Kitagawa, Robson ve Yaghi, geliştirdikleri metal-organik iskeletlerin moleküllerin girip çıkabildiği geniş boşluklar içerdiği yönündeki bulgularıyla dikkat çekti. Araştırmalarında, bu yapıları çöl havasından su toplamak, sudaki kirleticileri ayıklamak, karbondioksiti yakalamak ve hidrojen depolamak amacıyla kullandılar.
2024 yılında Nobel Kimya Ödülü, bilgi-işlemsel protein tasarımı alanındaki katkılarından dolayı David Baker ve protein yapı tahmini üzerine çalışmalarıyla Demis Hassabis ile John Jumper’a verilmişti.
2025 Nobel Kimya Ödülü’nün sahiplerinin öz geçmişleri
Susumu Kitagawa, 1951 yılında Japonya’nın Kyoto şehrinde doğdu. Kyoto Üniversitesi’nde lisans eğitiminin ardından 1975-1979 yıllarında hidrokarbon kimyası alanında doktora derecesi aldı. 1979’da Kindai Üniversitesi’nde yardımcı doçent olarak göreve başlayan Kitagawa, 1988’de doçent unvanını aldı.
Japon bilim insanı, 1992’de Tokyo Metropolitan Üniversitesi’nde inorganik kimya profesörlüğü, 1998’de ise Kyoto Üniversitesi’nde sentetik kimya ve biyolojik kimya profesörlüğü görevine getirildi. 2007’de “Entegre Hücre-Malzeme Bilimleri Enstitüsü”nün kurucularından biri olarak burada müdür yardımcılığı yaptı.
Richard Robson, 1937’de İngiltere’nin Glusburn kentinde doğdu. Oxford Üniversitesi’nde kimya bölümünde eğitim gördü ve doktorasını California Teknoloji Enstitüsü ile Stanford Üniversitesi’nde tamamladı. Robson, 1966-1970 yıllarında Melbourne Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yaptı ve kariyerine burada devam etti.
Omar M. Yaghi ise 1965’te Ürdün’ün Amman şehrinde doğdu. Kimya alanında doktorasını ABD’nin Illinois Üniversitesi Urbana-Champaign’den alan Yaghi, Harvard Üniversitesi’nde doktora sonrası araştırmacı olarak görev yaptı. Halen California Üniversitesi’nde profesörlük yaptığı gibi, “gelişmekte olan ülkelerde araştırma merkezleri kurmayı ve genç akademisyenlere fırsatlar sunmayı” amaçlayan Berkeley Küresel Bilim Enstitüsü’nün kurucu direktörüdür.
Nobel Ödülleri hakkında
Alfred Nobel’in vasiyeti üzerine, 1900 yılında kurulan Nobel Vakfı, insanlığa hizmet eden kişilere ödüller vermektedir. Nobel Ödülleri, dünyanın en saygın ödülleri arasında yer almakta ve fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp dallarında; en başarılı kabul edilen kişi veya kuruluşlara takdim edilmektedir.
Ayrıca, 1968 yılında İsveç Merkez Bankası tarafından başlatılan Nobel Ekonomi Ödülü de 1969’dan itibaren verilmeye başlanmıştır. Her yıl 10 Aralık’ta düzenlenen törenle ödüller sahiplerine teslim edilmektedir. Ödül sürecinin başlangıcından bu yana belirli yıllarda ödüller iptal edilmiştir; bu iptallerin çoğu Birinci ve İkinci Dünya Savaşları’nda gerçekleşmiştir. Kovid-19 pandemisi nedeniyle ise 2020 ve 2021 yıllarında da ödül törenleri yapılmamıştır.
