Macaristan Dışişleri Bakanı Anita Orban, 2020 yılında bakanlığın önceki yönetimi döneminde gerçekleştirilen yaklaşık 17 bin solunum cihazı alımıyla ilgili olarak güvenlik ve adli makamlara başvurdu. Orban, kapsamlı bir iç denetimde görevin kötüye kullanıldığına ve kamuya özellikle büyük ölçüde mali zarar verilmiş olabileceğine işaret eden bulgulara ulaşıldığını açıkladı.
Macaristan basınında 25 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanan haberlere göre inceleme, bakanlık bünyesinde on binlerce belge üzerinde yürütüldü. Denetim, söz konusu sözleşmelerin hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin bazı belgelerin bulunmadığını ortaya koydu. Bakanlık, bu bulguların önceki yönetimin sorumluluğuna ilişkin soruları da gündeme getirdiğini bildirdi.
Acil durum gerekçesiyle standart prosedürler devre dışı bırakıldı
Alımlar, Covid-19 salgınının ilk döneminde, 2020 yılının ilkbaharında yapıldı. Acil durum gerekçesiyle standart kamu ihalesi prosedürlerinin dışında gerçekleştirilen işlemlerin toplam değerinin yaklaşık 300 milyar forint olduğu belirtildi. Dönemin dışişleri bakanı Peter Szijjarto, alımların yapıldığı sırada bakanlığın başında bulunuyordu.
Macaristan bu dönemde yaklaşık 17 bin solunum cihazı satın aldı. Ancak cihazların önemli bir bölümü kullanılmadı. Denetim kapsamında, en az 12 bin cihazın daha sonra depolarda tutulmaya devam ettiği tespit edildi. Kullanılmayan cihazların depolanması için kamu bütçesinden yapılan harcamanın, 2026 yılının haziran ayına kadar 2,3 milyar forinte ulaştığı kaydedildi.
İncelemede, cihazların muhafaza edildiği depoların sahipleri olan aracı şirketlerin bu süreçten önemli gelir elde ettiği de belirtildi. Sözleşmelerin bir bölümüne ilişkin belgelerin eksik olması, alımların nasıl yürütüldüğü ve kamu kaynaklarının hangi koşullarda kullanıldığı konusundaki incelemenin temel başlıkları arasında yer aldı.
İç denetimin ardından adli başvuru
Anita Orban’ın başvurusu, bakanlık içindeki denetim sürecinin ardından yapıldı. Bakanın verdiği bilgilere göre denetçiler, kamu görevinin kötüye kullanılması ve özellikle büyük miktarda maddi zarar doğurulması ihtimali bakımından adli incelemeyi gerektirebilecek işaretler belirledi. Nihai hukuki değerlendirme ve olası sorumlulukların tespiti ise soruşturma makamlarının yürüteceği işlemlere bağlı olacak.
Orban, incelemenin yalnızca satın alınan cihazların sayısı veya kullanım durumuyla sınırlı olmadığını, sözleşme dosyalarının bütünlüğü, satın alma yöntemleri ve depolama maliyetlerinin de ele alındığını belirtti. Bakanlıkta yapılan denetimin on binlerce belgeyi kapsadığı aktarıldı.
2020’deki alımlar, salgın koşullarında sağlık ekipmanı temin etmek amacıyla gerçekleştirildi. Bununla birlikte, olağan ihale süreçlerinin dışında yapılan işlemler, satın alma bedelleri ve sonrasında kullanılmadan depolanan cihazlar nedeniyle kamu harcamaları bakımından yeniden inceleme konusu oldu. Depolama giderlerinin yıllar boyunca devam etmesi, dosyada yer alan mali kalemlerden biri olarak kayda geçti.
Soruşturmanın odağındaki dönem
Solunum cihazı alımları, Peter Szijjarto’nun dışişleri bakanlığı döneminde gerçekleştirildi. Bakanlığın mevcut yönetimi tarafından yapılan iç denetim, önceki dönemde imzalanan sözleşmelere ve bunların uygulanmasına ilişkin kayıtları inceledi. Belgelerin bir kısmının bulunamaması, denetimin kapsamını ve mevcut kayıtların güvenilirliğini değerlendirmeye dönük ek adımları gerekli kıldı.
Macaristan’ın satın aldığı cihazların en az 12 bininin kullanılmadan depolarda kalması, alımların salgın sonrasındaki mali sonuçlarını da dosyanın bir parçası haline getirdi. Bu cihazların saklanması için haziran 2026’ya kadar 2,3 milyar forint harcanmış olması, kamu kaynakları üzerindeki toplam yükün yalnızca satın alma bedelinden oluşmadığını gösteren resmi bulgulardan biri olarak aktarıldı.
Macaristan basınındaki haberlerde, dosyaya ilişkin ayrıntılar HVG’nin haberinde yer aldı. Anita Orban’ın adli başvurusunun ardından soruşturma makamlarının sözleşmeleri, eksik belgeleri, aracı şirketlerin rolünü ve depolama ödemelerini incelemesi bekleniyor.
Dosyanın sonraki aşamasında, 2020’deki acil alımlarda hangi kararların kimler tarafından alındığı ve kamu zararına ilişkin iddiaların hukuken nasıl değerlendirileceği ele alınacak.
