Eskişehir Beylikova’da bulunan nadir toprak elementleri (NTE) rezervine ilişkin hükûmet, bu yıl içerisinde endüstriyel tesisin faaliyete geçeceğini bildirdi. Ancak akademisyenler, Türkiye’nin NTE üretiminde araştırma-geliştirme (Ar-Ge) ve işbirliği konularında ciddi bir ihtiyaç duyduğunu vurguluyor. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nden Prof. Dr. Etem Karakaya, Türkiye’nin nadir toprak elementlerinde değer zincirine girebilmesi için yüksek maliyetli teknoloji transferi, büyük ölçekli finansman ve küresel pazarlara erişim gibi yapısal engellerin aşılması gerektiğini belirtti.
ABD, KANADA, İSVİÇRE ADAY
Akademisyen Karakaya, Türkiye’nin yüksek katma değerli üretimi çevresel sürdürülebilirlik ile birlikte tasarlayabilen bir NTE stratejisi oluşturmasının kritik öneme sahip olduğunu kaydetti. Rezerv büyüklüğünün tek başına stratejik güç sağlamadığını ifade eden Karakaya, nadir elementlerin madencilik aşamasındaki küresel pazar değerinin geçen yıl itibarıyla yalnızca 600-800 milyon dolar seviyesinde olduğunu, bu tür elementlerin nihai ürünlerinin değerinin ise 40 milyar doları aştığını açıkladı.
Etem Karakaya, nadir toprak elementlerinin nihai teknolojik ürünlere dönüştürülmesinin asıl stratejik önem taşıdığını belirtti. Bu hedeflerin başarı ile hayata geçirilebilmesi ise sayısız yapısal engel nedeniyle kolay görünmüyor. Ayrıca, Karakaya, Türkiye’nin NTE teknolojik altyapısının Çin’e karşı ‘yetersiz’ olduğunu ifade ederek, Ankara’nın ABD, Kanada ve İsviçre gibi ülkelerle işbirliği görüşmeleri yapmakta olduğunu vurguladı. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın geçen yılki Beyaz Saray ziyareti sırasında NTE’lerin de görüşüldüğü hatırlatıldı.
‘Rezerv büyüklüğü en fazla 14 milyon ton’
Eskişehir’deki nadir toprak elementleri rezervinin büyüklüğü hâlâ tartışma konusu olmayı sürdürüyor. Hükûmet, Beylikova’da 694 milyon tonla dünyanın en büyük ikinci NTE rezervinin keşfedildiğini öne sürerken, akademik çevreler bu açıklamalara temkinli yaklaşıyor. Etem Karakaya, Beylikova rezervinin büyüklüğü ve niteliği konusunda net bir veri bulunmadığını belirtti. Akademik çalışmalar, Türkiye’deki yatakların yüzde 0.2 ile yüzde 2’sinin nadir toprak oksitlerinden oluşmasının muhtemel olduğunu gösteriyor. Bu, 1.4 milyon ile 14 milyon ton arasındaki bir NTE rezervine işaret ediyor.
