Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Ödemeler Dengesi İstatistikleri’nde yaptığı finans hesabı revizyonları ile son yıllarda dikkat çeken negatif Net Hata ve Noksan (NHN) rakamlarının önemli bir bölümünün kaynağını belirledi.
TCMB’nin Haziran 2026 Ödemeler Dengesi İstatistikleri kapsamında gerçekleştirdiği üç revizyon, Ocak 2014-Mayıs 2026 döneminde 34,3 milyar dolara ulaşan birikimli NHN’nin 14,5 milyar dolara düşmesine neden oldu.
MERKEZİN GÜNCESİ YAYIMLADI
Bugün Merkezin Güncesi köşesinde yayınlanan “Finans Hesabı Revizyonları ve Net Hata ve Noksan’a Etkileri” yazısı, yapılan revizyonları detaylı bir şekilde ele aldı.
Özellikle 2023-2026 dönemi için revizyon öncesinde 57,8 milyar dolar olan negatif NHN, revizyonların ardından 23,5 milyar dolara geriledi. Böylece son dönemdeki negatif birikimin kaynağı tespit edilerek ilgili finans hesabı kalemlerine aktarıldı.
Revizyonlar, 2021-2022 dönemindeki yüksek pozitif NHN’yi aşağıya çekerken, 2023-2025 dönemindeki negatif NHN’yi yukarı yönlü etkilediği gözlemlendi.
YURT DIŞI MEVDUATLARINDA YENİ VERİ KAYNAĞI KULLANILDI
İlk revizyon, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki mevduatlarının hesaplanmasına ilişkin yapıldı. Daha önce ağırlıklı olarak Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verileri kullanılırken, gerçek kişilerin yurt dışı mevduat hareketlerinin daha doğru ölçülmesi amacıyla SWIFT verilerine de başvurulmaya başlandı.
Bu değişikliğin Ocak 2023-Mayıs 2026 dönemindeki NHN üzerindeki birikimli etkisi 13,3 milyar dolar olarak hesaplandı. Söz konusu tutarın, yeni bir kaynak çıkışını değil, daha önce NHN’ye yansıyan işlemlerin doğru kalemlerde gösterilmesini ifade ettiği belirtildi.
FİNANSAL TÜREV İŞLEMLERİ YENİDEN HESAPLANDI
İkinci revizyon, swap, forward ve opsiyon gibi finansal türev işlemlerinden doğan kâr ve zararların hesaplamasına yönelik oldu.
Merkezi Kayıt Kuruluşu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verilerine dayanan sözleşme bazlı yeni hesaplama altyapısıyla, işlemlerin ekonomik niteliğine uygun şekilde Finans Hesabı’ndaki finansal türevler kalemine kaydedilmesi sağlandı.
Bu revizyonun Ocak 2014-Mayıs 2026 döneminde NHN üzerindeki birikimli etkisi 6,5 milyar dolar net zarar olarak hesaplandı.
EFEKTİF HAREKETLERİ DIŞ İŞLEMLERDEN AYRIŞTIRILDI
Üçüncü revizyon ise bankacılık sistemine giren ve çıkan döviz banknotlarının kaynağının ayrıştırılması amacıyla gerçekleştirildi.
Yerleşiklerin finansal sistem dışında tuttukları dövizleri bankalara yatırması veya bankalardan çekmesi, bankaların döviz varlıklarını değiştirse de bu işlemler yurt dışı yerleşiklerle gerçekleşen bir işlem olarak değerlendirilmedi. Bu nedenle, yurt içi kaynaklı efektif hareketlerin dış işlemlerden ayrıştırılması sağlandı.
Söz konusu düzenleme, belirli dönemlerde NHN’de yaşanan aşırı dalgalanmaların bir kısmının yurt dışı ekonomik işlemlerden bağımsız efektif hareketlerden kaynaklandığını ortaya koydu.
CARİ AÇIK DEĞİŞMEDİ
Yapılan revizyonlar, cari işlemler hesabını etkilemedi. Daha önce NHN’ye yansıyan bazı tutarlar, ekonomik niteliklerine uygun finans hesabı kalemlerine aktarıldı. Böylece cari açık sabit kalırken, NHN’nin mutlak büyüklüğünün azalmasının, söz konusu farkların çoğunun finans hesabındaki kapsam, sınıflandırma, değerleme ve kayıt zamanı farklılıklarından kaynaklandığı gösterildi.
TCMB değerlendirmesine göre bu değişiklik, yeni bir kaynak girişini ya da çıkışını ifade etmiyor; gerçekleşmiş işlemlerin doğru kalemler altında kaydedilmesini sağlıyor.
Sonuçlar, NHN’nin tamamının cari işlemler açığına eklenerek değerlendirilmesinin yanıltıcı olabileceğine işaret ediyor. Yeni veri kaynakları kullanılarak cari açık ve dış finansman ihtiyacının daha sağlıklı bir biçimde değerlendirilmesi mümkün hale geldi.
