Rusya’da ekonomik krizin derinleşmesi ve reel ücretlerin erimesi, çalışanları daha fazla mesai yapmaya itiyor. Devlet Duması tarafından kabul edilen yeni bir yasa, yıllık fazla mesai sınırını 120 saatten 240 saate çıkararak işverenlere geniş yetkiler tanıdı. Bu düzenleme, artan enflasyon ve işgücü açığı karşısında hükümetin tercih ettiği bir çözüm olarak öne çıkarken, uzmanlar uzun vadede iş sağlığı ve verimlilik açısından ciddi riskler doğabileceği uyarısında bulunuyor.
Yasaya göre, fazla mesai ücretleri ilk iki saat için bir buçuk, sonraki saatler için ise iki kat olarak ödenecek. Ancak işverenlerin çalışanları düzenli olarak bu limitlere yakın çalıştırması halinde, fiziksel ve psikolojik tükenmişlik kaçınılmaz görünüyor. Özellikle savunma sanayii ve lojistik gibi kritik sektörlerde yoğunlaşan bu uygulama, mevcut işgücünün üzerindeki baskıyı daha da artıracak.
Yeni yasa ile mesai limiti iki katına çıktı
Rusya parlamentosu, iş kanununda yaptığı değişiklikle yıllık fazla mesai üst sınırını 120 saatten 240 saate yükseltti. Söz konusu düzenleme, resmi gerekçede işgücü sıkıntısını giderme hedefiyle açıklanırken, işverenlere personel bulma maliyetini düşürme imkânı sunuyor. Yasa aynı zamanda, çalışanların yılda 120 saati aşan fazla mesai yapmaları durumunda bir gün ücretli sağlık taraması hakkı tanıyor.
Bununla birlikte, yasa tasarısından işverenin çalışanı elektronik ortamda işten çıkarma bildirimi yapmasına izin veren madde çıkarıldı. Bu değişiklik, işten çıkarma sürecini kağıda bağımlı hale getirerek işverenlere çalışanlar üzerinde psikolojik bir baskı aracı sağlıyor. Uzmanlar, bu durumun işçileri kendi isteğiyle ayrılmaya zorlayan bir mekanizmaya dönüşebileceğini belirtiyor.
Çalışanların yüzde 89’u fazla mesaiye hazır
İş arama platformu hh.ru ve sigorta şirketi Renaissance Insurance tarafından yapılan bir ankete göre, Rus çalışanların yüzde 89’u ek gelir elde etmek için fazla mesai yapmaya istekli. Araştırmaya katılan her üç kişiden biri, ücret artışı olmaksızın bile fazla mesaiye sıcak baktığını ifade etti. Bu durum, temel maaşların geçim için yetersiz kaldığını ve hane halkının borç yükü altında ezildiğini gösteriyor.
Yüksek enflasyon ve düşen alım gücü, Rusları temel ihtiyaçlarını karşılamak için daha uzun saatler çalışmaya zorluyor. Anket sonuçları, çalışanların büyük bir kısmının fazla mesaiyi bir tercih değil, zorunluluk olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Ekonomistler, bu eğilimin sürdürülebilir olmadığını ve uzun vadede iş gücü verimliliğini düşüreceğini vurguluyor.
Uzmanlar: Sağlık riskleri ve verimlilik kaybı kapıda
İş sağlığı uzmanları, düzenli olarak 240 saate varan fazla mesainin çalışanlarda kalıcı sağlık sorunlarına yol açabileceği konusunda uyarıyor. Yorgunluk, uyku düzensizliği ve kronik stres gibi faktörlerin mesleki tükenmişliği hızlandırdığı, bunun da iş kazaları ve hataları riskini artırdığı belirtiliyor. Uzmanlar, yasayla getirilen yılda bir günlük sağlık taraması hakkının bu tehlikeleri ortadan kaldırmak için yeterli olmadığını savunuyor.
Ayrıca, çalışanların yıllık izinlerinden geri çağrılmasına sadece tehlikeli işlerde çalışanlar için kısıtlama getirilmesi, diğer sektörlerde izin hakkının fiilen ortadan kalkmasına neden olabilir. İşverenler, yasayı gerekçe göstererek personeli sürekli çalışmaya zorlarken, fizyolojik dinlenme sürelerinin ihlali kaçınılmaz hale geliyor. Bu durumun orta vadede iş gücü kaybına ve sağlık harcamalarında artışa yol açması bekleniyor.
İşgücü açığı ve maliyet baskısı yasayı tetikledi
Yasanın arkasındaki temel itici güç, Rusya’da son yıllarda derinleşen işgücü krizi. Seferberlik ve savaş kaynaklı göç dalgası, özellikle nitelikli eleman bulma sorununu ağırlaştırdı. Hükümet, yeni personel arama ve eğitme maliyetinden kaçınmak için mevcut çalışanların üzerindeki mesai yükünü artırmayı tercih etti. Demografik daralma ve düşük doğum oranları da uzun vadeli işgücü darboğazını pekiştiriyor.
Ekonomik yaptırımların da etkisiyle sanayi üretiminde yaşanan zorluklar, işverenleri daha esnek çalışma modellerine yöneltiyor. Ancak uzmanlar, fazla mesaiye dayalı bu modelin kısa vadeli bir çözüm olduğunu, verimlilik kaybı ve sağlık maliyetleriyle uzun vadede ekonomiyi daha kırılgan hale getireceğini ifade ediyor.
Elektronik bildirimlerin kaldırılması işçi haklarını zayıflatıyor
Yasa tasarısından çıkarılan elektronik işten çıkarma bildirimi maddesi, iş ilişkilerinde şeffaflığı azaltan bir adım olarak değerlendiriliyor. Artık işverenler, işten çıkarma sürecini yalnızca kağıt üzerinden yürütebilecek. Bu durum, çalışanların haklarını takip etmesini zorlaştırırken, işverenlere süreci manipüle etme imkânı tanıyor. İşçi sendikaları, bu değişikliğin “kağıt üzerinde serflik” olarak nitelendiriyor.
Yeni düzenleme ayrıca, işverenlerin çalışanları kendi isteğiyle işten ayrılmaya zorlamasını kolaylaştıracak. Uzmanlar, bu mekanizmanın özellikle düşük ücretli ve sendikasız sektörlerde işçi sömürüsünü artırabileceği uyarısında bulunuyor. Böylece, yasa yalnızca mesai saatlerini değil, iş güvencesini de zayıflatan bir işlev görecek.
