Rusya Merkez Bankası verilerine göre Rus bankacılık sektöründeki yapısal likidite açığı 13 Ağustos 2026 itibarıyla 2,7 trilyon rubleyi aştı. Böylece gösterge, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşının başlaması ve ardından Batılı ülkelerin uyguladığı yaptırımların finansal şoku büyüttüğü Mart 2022’den bu yana en yüksek seviyeye çıktı.
Rus finans piyasalarına ilişkin gelişmeyi RBC’nin haberine göre, bankacılık sistemindeki açık yılın başından bu yana yaklaşık beş kat arttı. Ocak başında 587 milyar ruble düzeyinde bulunan fark, nisan ayından itibaren istikrarlı biçimde 1 trilyon rublenin üzerinde seyretti. Temmuz ve ağustos aylarında ise 2 trilyon ile 2,7 trilyon ruble arasında değişti.
Yapısal likidite açığı, bankaların merkez bankasına olan borçlarının, merkez bankasındaki mevduat ve muhabir hesaplarında tuttukları fonlardan daha yüksek olması anlamına geliyor. Bu gösterge, bankacılık sisteminin günlük ödeme işlemleri için merkez bankası kaynaklarına ne ölçüde ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor.
Merkez Bankası’nın açıklaması
Rusya Merkez Bankası, söz konusu likiditenin bankaların yalnızca kendi ödeme sistemi içindeki işlemlerinde kullandığı fonları ifade ettiğini belirtiyor. Kuruma göre bu kaynaklar, bankacılık mevduatlarının hacmiyle, vatandaşların hesaplarına erişimiyle veya işletmelere sağlanan kredilerin kullanılabilirliğiyle doğrudan bağlantılı değil. Merkez bankası bu nedenle likidite açığındaki artışın vatandaşları ve şirketleri doğrudan etkilemediğini savunuyor.
Bankacılık sektöründeki bazı üst düzey yöneticiler ise son aylarda likidite koşullarını bir sorun olarak nitelendirmeye başladı. Açığın yılın ilk aylarından itibaren hızlı biçimde büyümesi, bankaların piyasadaki serbest kaynaklar yerine daha fazla merkez bankası aracına yönelmesini beraberinde getirdi.
Devlet tahvilleri için daralan banka kaynağı
Uluslararası yaptırımlar nedeniyle Rusya’nın küresel kredi piyasalarına erişimi sınırlı. Moskova, kamu harcamalarındaki artışı ve savaşın maliyetini büyük ölçüde iç borçlanma yoluyla karşılıyor. Bu süreçte Hazine, Federal Kredi Tahvilleri olarak bilinen OFZ’ler üzerinden iç piyasadan kaynak topluyor.
Bankacılık sektöründeki likidite açığının büyümesi, kredi kuruluşlarının yeni kamu borçlanmalarını finanse etme kapasitesini sınırlayan bir unsur olarak değerlendiriliyor. Devlet tahvillerine yönelik talebi korumak için tahvil getirilerinin yükseltilmesi gerekebiliyor. Bu da kamu borcunun servis maliyetini artırıyor ve bütçe üzerindeki baskıyı büyütüyor.
Kaynakta yer alan değerlendirmelere göre, borçlanma maliyetlerindeki artış ilerleyen dönemde vergi yükünün yükselmesi, enflasyonist baskıların artması ve sosyal harcamalar, sağlık ile eğitim alanlarında kaynakların daralması riskini beraberinde getirebilir. Bu başlıklar, mevcut gelişmenin doğrudan gerçekleşmiş sonuçları olarak değil, finansman koşullarındaki bozulmanın olası etkileri olarak aktarılıyor.
Merkez bankasına bağımlılık artıyor
Rus bankalarının merkez bankasından likidite sağlaması, yüksek politika faizi nedeniyle maliyetli. Merkez bankası kaynaklarının daha yoğun kullanılması, ticari bankaların fonlama giderlerini artırıyor ve kendi likiditelerini bağımsız biçimde yönetme alanını daraltıyor.
Bu koşulların bankaların harcamaları azaltmasına, bazı yatırım ve geliştirme planlarını ertelemesine, personel yapısını yeniden düzenlemesine ve müşterilere yönelik kredi koşullarını sıkılaştırmasına yol açabileceği belirtiliyor. Bankaların merkez bankasına olan borcunun artması, aynı zamanda finansal dayanıklılık için ayrılan hareket alanını da sınırlıyor.
Yapısal açığın büyümesi, bankaların piyasadan ulaşabildiği finansman kaynaklarının azaldığına işaret eden bir gösterge olarak ele alınıyor. Rusya’daki kredi kuruluşları, serbest fon ihtiyacını karşılamak için merkez bankasının sunduğu araçlara daha fazla başvuruyor. Bu durum, bankacılık sisteminin likidite koşullarını sürdürme bakımından düzenleyici kuruma daha fazla bağımlı hale gelmesi anlamına geliyor.
Mevduat çıkışı sürüyor
Rus bankacılık sistemindeki kaynak tabanı üzerindeki bir diğer baskı, nakit varlıklara ve kayıt dışı ekonomiye yöneldiği belirtilen sermaye çıkışı. Kaynakta verilen bilgilere göre, bankaların üç ve altı aylık kısa vadeli mevduatlara sunduğu yüksek faiz oranları bu hareketi durdurmadı.
Rusya Merkez Bankası’nın politika faizini yüzde 14’e indirmesine rağmen, yalnızca Temmuz 2026’da bankacılık sisteminden 640 milyar rubleden fazla fon çekildi. Ağustosun ilk iki haftasında sistemden çıkan tutar ise 286,4 milyar ruble olarak kaydedildi.
Mevduat tabanındaki bu daralma, reel sektöre kullandırılabilecek kaynakların azalmasına neden oluyor. Bankaların kredi vermek için kullanabileceği fonların sınırlanması, yapısal likidite açığına ilişkin riskleri artıran unsurlardan biri olarak gösteriliyor. Kaynakta bu gelişmenin hanehalkı ve işletmelerin bankacılık sistemine duyduğu güvenin azalmasıyla bağlantılı olduğu değerlendirmesi de yer alıyor.
2012-2017 karşılaştırmasına itiraz
Rusya Merkez Bankası yönetimi, likidite açığının 587 milyar rubleden 2,7 trilyon rubleye yükselmesini 2012-2017 dönemindeki seviyelere dönüş olarak sunmaya çalışıyor. Ancak bu karşılaştırmaya yönelik değerlendirmelerde, iki dönem arasındaki dış finansman koşullarının aynı olmadığı vurgulanıyor.
2012-2017 yıllarında Rus bankaları, Ukrayna’ya karşı savaşın başlamasının ardından uygulanan kapsamlı yaptırımlarla karşı karşıya değildi. Bankaların uluslararası sermaye piyasalarına erişimi daha geniş, dış finansman olanakları da daha elverişliydi. Mevcut koşullarda dış kaynaklara erişim önemli ölçüde sınırlanmış durumda ve bankaların merkez bankasından yüksek faizle likidite sağlama dışında daha az seçeneği bulunuyor.
13 Ağustos itibarıyla kaydedilen 2,7 trilyon rublelik açık, Rus bankacılık sektörünün Mart 2022’den bu yana karşılaştığı en yüksek yapısal likidite seviyesini temsil ediyor. Merkez bankası verileri ve bankacılık yöneticilerinin açıklamaları, sektörün fonlama koşullarındaki değişimin izlenmeye devam edildiğini gösteriyor.
