Rusya’da 85 bölgesinin 65’inde, 2025 yılı bütçe gelirleri yüzde 39,05’lik birikimli enflasyon hesaba katıldığında 2021 seviyesinin altında kaldı. Aynı dönemde 52 bölgede reel harcamalar artarken, gelir ve giderler arasındaki fark birçok bölgenin bütçe açığını büyüttü. Veriler, Agentstvo’nun yayımladığı çalışmaya dayanıyor.
Rusya Hesap Odası’nın verilerine göre, 2026’nın ilk çeyreğinde 56 bölge bütçesini açıkla tamamladı. Bu sayı bir yıl önce 46’ydı. Bütçeleri zorlayan tablo, federal merkezden yapılan karşılıksız transferlerdeki azalma, şirket kârlarındaki gerileme ve savaş döneminde artan kamu harcamalarının bölgesel maliyeler üzerindeki etkisiyle birlikte ortaya çıktı.
Gelir kaybında sanayi bölgeleri öne çıktı
2022-2025 döneminde Rusya Merkez Bankası verileriyle hesaplanan birikimli enflasyon yüzde 39,05 oldu. Bu nedenle ruble cinsinden nominal artışlar, bölgelerin mal ve hizmet satın alma gücünü her zaman artırmadı. 2025 sonunda 65 bölgenin reel geliri dört yıl önceki seviyenin altında kaldı. Reel gelirlerdeki en sert düşüş Kemerovo bölgesinde kaydedildi. Kuzbass olarak da bilinen bölgede gerileme yüzde 39,3 oldu. Vologda bölgesinde düşüş yüzde 34,5, İnguşetya’da ise yüzde 30,8 olarak hesaplandı.
En yüksek reel gelir artışı Kursk bölgesinde görüldü. Bu bölgeyi yüzde 33,3 ile Magadan, yüzde 23,2 ile Moskova çevresi ve yüzde 22,5 ile Tataristan izledi. Kursk bölgesindeki artışın temelinde, sınır bölgelerinde yaşayanlara destek ve yeniden imar çalışmaları için federal bütçeden aktarılan karşılıksız kaynaklardaki yükseliş yer aldı.
Genel tabloda reel gelirler 51 bölgede gerilerken, 34 bölgede arttı. Karşılıksız transferlerde enflasyona göre düzeltilmiş 1,10 trilyon rublelik azalma, bölgesel bütçelerin kendi gelir kaynakları üzerindeki baskıyı artırdı. Düşüş, bazı hedefli federal programların tamamlanması veya yeniden dağıtılmasıyla da ilişkilendirildi.
Bir diğer önemli kalem olan kurumlar vergisi gelirleri reel olarak 820 milyar ruble, yani yüzde 16,6 azaldı. Bu düşüş 51 bölgede kaydedildi. Kemerovo’da kurumlar vergisi tahsilatı yüzde 78,7 geriledi. Belgorod, Kursk, Lipetsk, Vologda, Murmansk ve Orenburg bölgeleri ile Karelya ve Hakasya’da düşüş yüzde 60’ı aştı.
25 bölgede 2025 yılı kurumlar vergisi gelirleri, enflasyon hesaba katılmadan bile 2021 seviyesinin altında kaldı. Söz konusu bölgelerdeki sanayi ve hammadde şirketlerinin mali sonuçlarının zayıflaması, özellikle kömür ve metalürji sektörlerinde, vergi tahsilatını doğrudan etkiledi.
Federal kaynakların dağılımı değişti
Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı tam kapsamlı savaşın ardından Kremlin, vergi ve bütçe sistemindeki kaynak dağılımını federal merkezin lehine yeniden düzenledi. Petrol, gaz ve diğer doğal kaynaklardan elde edilen gelirlerde kullanılan bazı vergiler ile tüketim vergileri federal bütçeye daha fazla kaynak aktaracak şekilde düzenlendi. Büyük şirketlerin kârlarına yönelik tek seferlik ek vergi uygulaması da bu dönemde devreye alındı.
Bu düzenlemeler sonucunda daha önce bölgesel bütçeleri destekleyen doğal kaynak gelirlerinin önemli bir bölümü federal düzeyde toplandı. Savaş harcamaları ve savunma sanayisine yönelik kaynak aktarımı federal bütçede öncelik kazanırken, bölgelerin kendi gelir tabanı daraldı. Karşılıksız transferlerdeki reel düşüş, bölgesel yönetimlerin Moskova’dan gelecek kaynaklara bağımlılığını artırdı.
ABD ve Avrupa Birliği’nin Rusya’ya uyguladığı yaptırımlar da metalürji, kömür, kereste ve kimya gibi sektörleri etkiledi. Bu sektörler çok sayıda bölgenin vergi tabanında önemli yer tutuyor. Büyük şirketlerin finansal sonuçlarındaki bozulma, özellikle kurumlar vergisi tahsilatında görülen düşüşle bütçelere yansıdı.
Harcamalar arttı, sağlık bütçeleri daraldı
Gelirlerdeki gerilemeye rağmen 52 bölgede reel harcamalar 2021’e göre daha yüksek oldu. Reel konut ve kamu hizmetleri harcamaları 55 bölgede, eğitim harcamaları ise 74 bölgede arttı. Sağlık alanında ise farklı bir tablo ortaya çıktı: 85 bölgenin 76’sında sağlık için yapılan reel harcamalar azaltıldı. 29 bölgede sağlık harcamaları, enflasyon hesaba katılmadan da 2021 seviyesinin altında kaldı.
Federal bütçeden aktarılan kaynakların azalması, bölgelerin sosyal yükümlülükler ve diğer kamu hizmetleri için daha fazla kaynağı kendi bütçelerinden karşılamasına yol açtı. Gelirleri zayıflayan, ancak harcamaları devam eden yönetimler ticari borçlanmaya daha fazla başvurdu. Bu durum bölgesel borç yükünü artırdı ve sivil kalkınma programlarının ertelenmesi ya da kapsamının daraltılması riskini büyüttü; kaynak metinde bu süreç, mali rezervlerin azalmasıyla birlikte değerlendirildi.
Ücret artışı vergi kaybını telafi edemedi
Kişisel gelir vergisi tahsilatı, Murmansk bölgesi dışında tüm bölgelerde reel olarak arttı. Bu artışta, savaşın tetiklediği iş gücü açığı ve ücretlerdeki yükseliş etkili oldu. Rusya Merkez Bankası, 2023-2025 döneminde ücretlerin iş gücü verimliliğinden daha hızlı arttığını belirtti.
Seferberlik, savunma sanayisi işletmelerine iş gücü aktarımı ve çok sayıda uzmanın ülke dışına çıkması, iş gücü piyasasındaki açığı artıran unsurlar arasında gösterildi. Personelini korumak isteyen sivil şirketler ücretleri yükseltti. Bunun sonucunda kişisel gelir vergisi gelirleri 483 milyar ruble, basitleştirilmiş vergi sistemi kapsamında elde edilen gelirler ise 83 milyar ruble arttı.
Ancak bu artışlar, kurumlar vergisindeki 820 milyar rublelik reel kaybı tamamen telafi etmedi. Ücret maliyetlerindeki yükseliş, sivil şirketlerin kârlılığını da sınırladı. Böylece bazı vergi kalemlerinde görülen artış, bölgesel bütçelerin genel mali görünümündeki bozulmayı tersine çeviremedi.
2026’nın ilk çeyreğinde 56 bölgenin bütçesini açıkla yürütmesi, gelir ve harcama dengesindeki baskının sürdüğünü gösteren son resmi verilerden biri olarak kayda geçti.
Bu haber okuyunca içim karardı, gerçekten çok üzüldüm; bölgelerin alım gücünün dört yıl önceki seviyenin altına inmesi ne demek ki? Özellikle Kemerovo’daki o %39’luk düşüş beni çok şaşırttı ve acıttı. İnsanlar sokakta artık daha zor mu çalışıyorlar ki bu rakamlar böylesine gerileme gösteriyor?
Bu kadar çok bölgenin bütçesinin bu kadar kötüye gitmesine sessiz kalıp sadece kurumsal vergi kaybından bahsetmek namusundan kaynaklanmaz mı?
Valla ekonomi bu hale gelmişken maaşların eridiğini görmemek için kör olmak lazım. Bölgelerin hali ortada, ama hâlâ “her şey süper” diye açıklama yapanları görünce insan ister istemez gülümsüyor. Gerçi enflasyonu kim hesaplıyor, onu da biz bilmiyoruz ya, neyse.
rakamlar gerçekten vahim görünüyor hele Kemerovo’daki yüzde 39’luk düşüş hiç iyi değil. Kursk’un artışı da enteresan olmuş savaş desteğiyle bütçe şişmiş anlaşılan. Ama genel tabloya bakınca çoğu bölgenin zorlandığı ortada enflasyon her şeyi yiyip bitirmiş.
Bu istatistikler gerçekten şaşırtıcı ama Agentstvo’nun bu verileri nasıl hesapladığına şüphe duymamak zor. Özellikle enflasyon oranlarının Merkez Bankası verilerine dayandırılması biraz garip, sanki piyasadaki gerçek maliyetler göz ardı ediliyor gibi. 56 bölgenin açık vermesi normal tablo olabilir mi acaba?
Enflasyonu hesaba katınca rakamların böyle erimesi hiç şaşırtıcı değil aslında. Özellikle Kemerovo’daki yüzde 39’luk düşüş akıl alır gibi değil, oradaki insanların alım gücü resmen buharlaşmış. Federal merkezden gelen transferler azalınca bölgelerin kendi başının çaresine bakması daha da zorlaşıyor, bu tablo giderek kötüleşecek gibi.