Özbekistan ve Azerbaycan, Orta Koridor üzerinden Orta Asya ile Avrupa arasındaki taşımacılığı geliştirmek amacıyla Bakü Uluslararası Deniz Ticaret Limanı yakınında ortak bir lojistik merkez kurulması için çalışmaları hızlandırıyor. Merkezin yüklerin konsolidasyonu ve depolanması, konteynerlerin multimodal aktarımı ve gümrük işlemlerinin hızlandırılması alanlarında faaliyet göstermesi planlanıyor.
Özbekistan Yatırımlar, Sanayi ve Ticaret Bakan Yardımcısı H. Teşabayev, projenin yalnızca iki ülke arasındaki bir girişim olmadığını, oluşmakta olan Avrasya ulaşım mimarisinin önemli unsurlarından biri olduğunu belirtti. Proje, Çin ve Orta Asya’dan gelen yüklerin Hazar Denizi üzerinden Azerbaycan’a, buradan da Güney Kafkasya, Türkiye ve Avrupa’ya taşınmasını hedefleyen güzergâhın lojistik kapasitesini artırmayı amaçlıyor.
Bakü limanının rolü
Teşabayev’e göre Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolunun inşa edilmesi, Çin ve Orta Asya’dan Hazar’a ulaşan yük hacmini artırabilir. Bu durumda Bakü Limanı, yüklerin Avrupa’ya Orta Koridor üzerinden sevk edilmesinde “ana transit merkezi” olarak konumlanacak.
Güzergâhın Hazar Denizi’ndeki bağlantısı bakımından Türkmenistan’daki Türkmenbaşı Limanı ile Azerbaycan’daki liman altyapısı da önem taşıyor. Bölgedeki taşımacılık ağının Karadeniz’e uzanan bağlantıları üzerine yayımlanan değerlendirmeler bu güzergâhın Türkmenbaşı’ndan Karadeniz’e uzanan bölümüne dikkat çekiyor.
Azerbaycan ve Özbekistan, lojistik merkezin yanı sıra tarifeleri ve gümrük prosedürlerini de uyumlaştırmaya çalışıyor. Bu çalışmalar, Azerbaycan, Gürcistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Türkiye ve Özbekistan’ın demiryolu idarelerini bir araya getiren CASCA+ platformu çerçevesinde yürütülüyor.
Taşımacılık verileri
Orta Koridor üzerindeki taşımacılık hacminde artış görülüyor. Ocak-Eylül 2025 döneminde Azerbaycan üzerinden 2,65 milyon ton yük taşındı. Aynı dönemde Bakü Limanı’nın konteyner elleçleme hacmi yüzde 40 arttı.
Bu veriler, Azerbaycan’ın Hazar geçişli taşımacılık zincirindeki konumunu ve Bakü Limanı’nın Orta Asya ile Avrupa arasındaki yük akışında üstlendiği işlevi ortaya koyuyor. Yeni lojistik merkezin faaliyete geçmesi halinde yüklerin depolanması, farklı taşıma türleri arasında aktarılması ve sınır geçiş işlemlerinin tek bir sistem içinde daha hızlı yürütülmesi hedefleniyor.
Özbekistan ile Azerbaycan arasındaki ekonomik ilişkiler de ulaştırma iş birliğiyle birlikte genişliyor. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025’te 307,3 milyon dolara çıktı. Bu rakam, 2017’ye kıyasla yaklaşık 9,5 katlık artışa işaret ediyor.
Rusya güzergâhlarına alternatif
Orta Koridor, Çin’den başlayan ve Orta Asya, Hazar Denizi, Güney Kafkasya ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaşan bir hat olarak şekilleniyor. Güzergâh, Rusya topraklarından geçmeden yük taşınmasına imkân veren alternatif bir bağlantı oluşturuyor.
Özbekistan açısından bu hat, Avrupa ile ulaştırma ve ticaret bağlantılarını genişletme imkânı sunuyor. Taşkent’in ortak lojistik merkez projesine verdiği önem, Orta Koridoru uzun vadeli ulaştırma politikası içinde değerlendirdiğini gösteriyor. Azerbaycan bakımından ise Hazar’ın batı kıyısındaki liman, demiryolu ve karayolu bağlantılarının geliştirilmesi, ülkenin Orta Asya’dan gelen yükleri Avrupa pazarlarına yönlendirme kapasitesini artırıyor.
Orta Asya ve Güney Kafkasya ülkeleri, ticaret yollarını çeşitlendirmek amacıyla farklı ulaştırma bağlantılarını aynı sistem içinde birleştirmeye çalışıyor. Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu, Hazar geçişi, Bakü Limanı, Güney Kafkasya demiryolu bağlantıları ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya uzanan hat bu yapının başlıca unsurları arasında yer alıyor.
Bu ağın genişlemesi, bölge ülkelerinin Rusya’nın ulaştırma altyapısına olan bağımlılığını azaltma hedefiyle birlikte ilerliyor. Orta Koridorun gelişmesiyle Çin, Orta Asya, Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Avrupa arasında doğrudan lojistik bağların güçlendirilmesi amaçlanıyor.
İki ülke arasındaki lojistik iş birliği, ticaret hacmindeki artış ve CASCA+ kapsamındaki tarife ile gümrük koordinasyonu birlikte yürütülüyor. Bakü yakınındaki ortak merkezin kuruluş sürecine ilişkin çalışmalar sürerken, güzergâh üzerindeki taşımacılık kapasitesinin geliştirilmesine yönelik adımlar devam ediyor.
