Japon yeni, son 40 yılın en düşük seviyelerine yaklaşırken, Tokyo’nun uzun süredir uyguladığı düşük faiz politikası sınırlarını yeniden gözler önüne serdi. ABD, yaklaşık 30 yıl aradan sonra Japonya ile birlikte piyasaya müdahale ederek, bu gelişmenin küresel boyutunu vurguladı.
Türk-Alman Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Semih Emre Çekin’in AA Analiz için kaleme aldığı değerlendirmeye göre, ABD’nin yenin desteklenmesine katılması yalnızca Japon ekonomisine yönelik bir yardım değil. Müdahalenin arka planında, küresel “carry trade” işlemlerinin yarattığı riskler, ABD tahvil piyasasının kırılganlığı, Asya’daki finansal istikrar ve Washington’ın Çin ile rekabetine verdiği stratejik önem yatıyor.
31 Temmuz’daki ortak müdahale sonrasında yen, kısa süreliğine değer kazansa da, birkaç gün içinde yeniden gerileyerek, piyasaya doğrudan müdahalenin kısa vadedeki etkisini gösterdi. Ancak Japonya’nın karşı karşıya olduğu yapısal sorunlar yalnızca bu yolla çözülemedi.
JAPONYA’YI YENİN ZAYIFLAMASINA GÖTÜREN SÜREÇ
Japonya, 1990’lı yıllardan itibaren düşük büyüme ve deflasyonla mücadele amacıyla dünyanın en gevşek para politikalarından birini uyguluyor. Bu yaklaşım, özellikle 2012’den sonra belirginleşti.
Japonya Merkez Bankası (BoJ), ekonomiyi desteklemek amacıyla yüksek miktarda devlet tahvili satın alarak, 2016’da 10 yıllık tahvil faizini sıfıra yakın seviyelerde tutmayı hedefleyen “getiri eğrisi kontrolü” politikasını devreye aldı.
Sonuç olarak, Japonya’daki faiz oranları ABD ve diğer gelişmiş ekonomilerin oldukça altında kaldı, bu farklılık ise yen üzerinde aşağı yönlü baskıyı artırdı.
Düşük faiz ortamı, yatırımcıların düşük maliyetle yen borçlanarak daha yüksek getiri sağlayan dolar ve diğer para birimleri cinsinden varlıklara yönelmesine olanak sağladı. “Carry trade” olarak bilinen bu strateji, küresel finans piyasalarının önemli işlemlerinden biri haline geldi.
Faiz farkının açılması, yen cinsinden varlıklara olan talebin azalmasına yol açarak, para biriminin daha fazla değer kaybetmesine neden oldu.
BOJ İÇİN FAİZ İKİLEMİ
Yenin zayıflaması karşısında Japonya Merkez Bankası’nın önündeki seçeneklerden her biri önemli riskler taşıyor.
Enflasyonu kontrol altına almak veya büyümeyi desteklemek için faizlerin hızlı bir şekilde artırılması, Japon devletinin yüksek borç stokunun finansman maliyetini artırabilir. Diğer yandan faizlerin düşük tutulması, yen üzerindeki baskının devam etmesine ve ithalat kaynaklı enflasyonist risklerin artmasına sebep olabilir.
Bu nedenle BoJ, ekonomik büyüme, kamu maliyesi, enflasyon ve döviz kuru arasında hassas bir denge kurmak zorunda.
30 YIL SONRA GELEN ORTAK MÜDAHALE
Japonya, geçmişte de yenin aşırı hareketlerini sınırlamak amacıyla döviz piyasasına müdahalelerde bulundu. Ancak son gelişmenin en dikkat çekici yanlarından biri, ABD’nin de sürece dahil olmasıdır.
Yaklaşık 30 yıl önce Asya finans krizinin ardından görülen kooperasyona benzer biçimde, ABD’nin Japonya ile birlikte hareket etmesi, Washington’ın yen sorununu yalnızca Tokyo’ya özgü bir mesele olarak görmediğine işaret ediyor.
İki temel risk öne çıkıyor:
Yen değer kaybının diğer Asya ekonomilerine yayılması ve ülkelerin ihracat rekabetini sağlamak amacıyla kendi para birimlerini zayıflatma çabası, bölgedeki finansal istikrarı tehdit edebilir.
Ayrıca, Japonya’nın elinde bulunan yüksek miktardaki ABD Hazine tahvilleriyle ilgili risk, Japon yatırımcıların veya kamu kurumlarının ABD tahvillerinin önemli bir kısmını satması halinde, zaten yüksek seyreden ABD tahvil faizleri üzerinde ilave baskı oluşturabilmesidir.
Dolayısıyla Washington’ın amacı yalnızca yenin değerini artırmak değil; Japonya’daki kur, tahvil ve faiz piyasalarında oluşabilecek istikrarsızlığın Asya, ABD ve küresel ekonomiye yayılmasını engellemektir.
ABD-ÇİN REKABETİNE JEOPOLİTİK BOYUT
Yen konusundaki gelişmeler, ABD ile Çin arasındaki ekonomik ve stratejik rekabet açısından da önem taşıyor.
Washington ile Pekin arasındaki mücadele, artık sadece ticaret tarifeleri ve teknoloji kısıtlamalarıyla sınırlı değil. Finansal sistemler, sermaye hareketleri ve müttefik ülkelerin ekonomik dayanıklılığı da rekabetin önemli unsurları arasındadır.
Bu bağlamda Japonya, ABD’nin Asya’daki en önemli ekonomik ve stratejik ortaklarından biri olmaya devam ediyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, müdahalenin ardından 3 Ağustos 2026’da yaptığı açıklamada, ekonomik güvenliği milli güvenliğin bir parçası olarak nitelendirdi ve Washington’ın müttefiklerine destek vereceğini vurguladı. Bu durum, gelişmenin stratejik yönünü öne çıkarıyor.
Japon finans sistemindeki olası ciddi bir sarsıntı, bölgesel finansal güvenin zedelenmesi ve Asya’da kur savaşı riskini artırarak, Japon sermayesinin ABD tahvil piyasasından çekilmesini beraberinde getirebilir.
Uzun vadede Japonya’nın ekonomik ve finansal zayıflığı, ABD’nin Çin karşısında oluşturmaya çalıştığı ekonomik ittifak yapısının önemli unsurlarından birinin zarar görmesi anlamına gelebilir.
“YALNIZCA JAPONYA’YA YARDIM ETMİYOR”
Bu nedenle ABD’nin yenin değerini desteklemek amacıyla müdahaleye katılmasının, yalnızca Tokyo’ya yönelik ekonomik destek olarak değerlendirilmesi mümkün değil.
Washington, yenin istikrarını desteklerken, kendi finansal çıkarlarını, ABD tahvil piyasasının dengesini ve Asya’daki jeoekonomik düzeni de korumaya çalışıyor.
Bu durum, geçmişteki müdahalelerden önemli ölçüde farklılık gösteriyor. 1990’lı yıllarda temel endişe, bölgesel finansal krizin yayılmasını önlemekken, günümüzde tabloya küresel “carry trade” işlemleri, büyük kamu bilançoları ve Çin ile stratejik rekabet gibi yeni unsurlar eklenmiş durumda.
JAPONYA’NIN ÖNÜNDE KOLAY BİR ÇIKIŞ YOK
Yenin istikrar kazanması için Japonya’nın faiz politikasında daha hızlı bir sıkılaşmaya gitmesi kısa vadede para birimine destek sağlayabilir. Ancak bu adım, yüksek kamu borcunun finansman yükünü artırarak Japon ekonomisi üzerinde yeni baskılar oluşturabilir.
Faizlerin düşük tutulması ise yenin yeniden değer kaybedip enflasyon baskısının devam etmesi riskini de beraberinde getirmekte.
Ortak döviz müdahalesi piyasaya güçlü bir mesaj vermiş olsa da, Japonya’nın temel sorununu tek başına çözüme kavuşturmuş değil. Nitekim müdahale sonrası yenin kısa süreli değer kazanmasına rağmen, birkaç gün içerisinde yeniden gerilemesi de bunu göstermektedir.
YENİN İSTİKRARI KÜRESEL MESELEYE DÖNÜŞTÜ
Ortaya çıkan durum, Japonya’nın yaklaşık 30 yıldır uyguladığı sıra dışı para politikalarının ulaştığı sınırları gösteriyor.
ABD’nin sü
