Belarus’ta sağlık sektöründe rüşvet vermekten mahkûm edilen iş insanı Sergey Şakutin, cezasını tamamlamasının ardından ilaç ticaretinden çekilmedi. Zerkalo tarafından 1 Ekim 2026’da yayımlanan araştırmaya göre Şakutin’in sahip olduğu ya da bağlantılı olduğu gayrimenkullerin toplam alanı yaklaşık 11 bin metrekareye ulaşıyor.
Bu portföyde yaklaşık 60 eczanenin kullandığı alanlar, Minsk’te iki lüks daire, başkentin çevresindeki büyük depolar ve Belarus’un çeşitli bölgelerindeki ticari yapılar bulunuyor. Şakutin’in şirketleri daha sonra devlete ait Belpharmatsiya’ya ilaç tedarikiyle de ilişkilendirildi. 2023 ve 2024 yıllarını inceleyen ayrı bir soruşturmada, devlet bütçesinin bu alımlarda en az 7 milyon Belarus rublesi fazla ödediği öne sürüldü.
Bir eczane ağından daha fazlası
Zerkalo’nun araştırması, tek bir binanın ya da ayrı bir yatırımın değil, ilaç ticaretinin farklı aşamalarına yayılan bir mülk ağının izini sürüyor. Yaklaşık 11 bin metrekarelik alan; satış noktalarını, depolama merkezlerini ve çeşitli ticari gayrimenkulleri kapsıyor.
Bu yapı, Şakutin’in yalnızca eczane işleten bir girişimci olmadığını gösteren önemli bir ayrıntı. Eczaneler ürünlerin tüketiciye ulaştığı noktaları, depolar ise tedarik zincirinin lojistik merkezlerini oluşturuyor. Böyle bir fiziksel ağ, ilaç pazarında kalıcı bir ticari konum sağlayabilir.
Gayrimenkul portföyünün büyüklüğü, her bir mülkün nasıl finanse edildiğini tek başına kanıtlamıyor. Ancak bu varlıkların, sağlık sektöründeki bir yolsuzluk davasından sonra da büyümeye devam eden ya da Şakutin’in kontrolünde kalan bir ticari faaliyetin ölçeğini ortaya koyduğu bildiriliyor.
2018’deki mahkûmiyet
Şakutin, 2018’de Belarus sağlık sektörünü sarsan yolsuzluk davasında rüşvet vermekten suçlu bulundu. Bir buçuk yıl süreyle genel rejimli ceza kolonisinde hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme salonundan serbest bırakıldı; çünkü tutuklu kaldığı süre verilen cezanın tamamını karşılamıştı.
Bu karar hapis sürecini sona erdirdi, fakat Şakutin’in ekonomik faaliyetlerine kalıcı bir yasak getirmedi. Daha sonraki yıllara ilişkin araştırmalarda, onunla bağlantılı İskamed ve Kapsifarm şirketlerinin devlete ait Belpharmatsiya’ya ilaç sattığı belirtildi.
Burada üç farklı olguyu birbirinden ayırmak gerekiyor. Şakutin’in 2018’deki mahkûmiyeti kesinleşmiş bir yargı kararıdır. Gayrimenkul ağı, Zerkalo’nun gazetecilik araştırmasıyla ortaya konulan bir mülkiyet tablosudur. İlaç alımlarındaki fazla ödemeler ise belirli sözleşme ve fiyatlandırma işlemlerine ilişkin bir iddiadır. Bu unsurlar aynı ticari çevrede kesişse de, mevcut bilgiler her mülkün yolsuzluk gelirleriyle edinildiğini kanıtlamıyor.
Devlet ilaç alımlarındaki 7 milyon ruble
İskamed ve Kapsifarm’ın 2023 ve 2024 yıllarında Belpharmatsiya’ya ilaç tedarik ettiği, söz konusu ürünlerin ise büyük ölçüde şişirilmiş fiyatlarla satıldığı öne sürüldü. Bu hesaplamaya göre Belarus devlet bütçesi en az 7 milyon ruble fazla ödeme yaptı.
İddia, doğrudan Şakutin’in gayrimenkullerine aktarılan belirli bir para akışını göstermiyor. Sözleşmelerin nasıl onaylandığı, fiyatların hangi mekanizmalarla belirlendiği, fazla ödemelerin geri alınıp alınmadığı ya da şirketlere sonradan herhangi bir kısıtlama uygulanıp uygulanmadığı da verilen bilgilerde açıklanmıyor.
Buna rağmen kamu zararı iddiası somut bir sonuç doğuruyor. İlaçlar, kamu bütçesinin doğrudan insanların tedavisine dönüştüğü temel ürünler arasında yer alıyor. Devlet aynı ilaçlar için gereğinden fazla ödeme yaptığında, aynı bütçeyle daha az ürün satın alabilir. Bunun sonucu stokların azalması, başka sağlık harcamaları için kaynakların daralması ya da hastaların ve ailelerinin daha yüksek maliyetle karşılaşması olabilir.
Bu nedenle mesele yalnızca bir iş insanının ne kadar mülke sahip olduğu değil. Daha önemli soru, daha önce sağlık sektöründe rüşvetten mahkûm edilmiş bir girişimcinin şirketlerinin kamuya bağlı bir alıcıyla ticari ilişkisini sürdürebilmesini sağlayan denetimlerin ne kadar etkili olduğudur.
Aile bağlantısı neyi gösteriyor?
Dosyanın siyasi boyutu, Sergey Şakutin’in Aleksandr Şakutin’in kardeşi olması nedeniyle daha da belirginleşiyor. Aleksandr Şakutin, Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko’ya yakın bir iş insanı ve sık sık başkanın mali müttefiki olarak tanımlanıyor. Avrupa Birliği, Aleksandr Şakutin’e yaptırım uyguluyor.
Bu akrabalık, Sergey Şakutin’in şirketlerinin ya da mülklerinin siyasi makamlar tarafından yönetildiğini kanıtlamıyor. Ancak devlet şirketlerinin ve kamu alımlarının ekonomide belirleyici olduğu Belarus’ta, iktidar çevrelerine yakın iş gruplarıyla bağlantılar ticari erişim bakımından önem taşıyabiliyor. Bu nedenle Şakutin’in ilaç sektöründeki varlığı, sıradan bir gayrimenkul genişlemesi olarak değerlendirilmiyor.
Özellikle kamuya bağlı bir şirketin, daha önce yolsuzluk davasında mahkûm edilmiş bir iş insanıyla bağlantılı firmalardan ilaç alması, denetim zincirini gündeme getiriyor. Bir mahkûmiyetin ardından hangi şirketlerin kamu ihalelerine girebildiği, geçmişteki sorunların yeni sözleşmelerde dikkate alınıp alınmadığı ve fiyatların bağımsız biçimde karşılaştırılıp karşılaştırılmadığı bu zincirin temel halkaları.
Şakutin’in yaklaşık 11 bin metrekarelik mülk ağı, 2018’deki cezanın ekonomik faaliyet üzerinde kalıcı bir dışlama yaratmadığını gösteren görünür tabloyu oluşturuyor. En az 7 milyon rublelik fazla ödeme iddiası ise bu tablonun kamu kaynakları açısından neden önem taşıdığını açıklıyor.
Geriye kritik bir hesap kalıyor: Devlet, söz konusu alımları yeniden inceledi mi, fazla ödendiği öne sürülen parayı tahsil etti mi ve ilgili şirketlerin kamu ilaç tedarikindeki rolünü sınırladı mı? Bu sorular yanıtlanmadığı sürece, bir yanda temel sağlık ihtiyaçları için harcanan bütçe, diğer yanda aynı tedarik zinciri içinde büyüyen özel servet arasındaki mesafe kapanmış olmayacak.
