Slovakya merkezli çevrim içi portal Jednotne Slovensko, 10-14 Ağustos 2026 tarihleri arasında Avrupa bilgi alanında yayılan ve Ukrayna’nın askerî-siyasi yönetimini Nazi ideolojisiyle ilişkilendiren içeriklerden birine yer verdi. Portal, Ukrayna yönetiminin Batı’nın kontrolünde olduğu ve Nazi ideolojisini izlediği yönündeki iddiaları dolaşıma sokarken, bu söylem Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik savaşını “denazifikasyon” gerekçesiyle meşrulaştırmaya çalışan propaganda çerçevesiyle örtüşüyor.
Haberde, “Banderizm yalnızca ulusalcılığın tarihsel bir Ukrayna sıfatı değil, aynı zamanda örtük, bazı yerlerde ise artık açık biçimde günümüz Kiev tipi faşizminin bir formudur” ifadeleri kullanıldı. Söz konusu yazı, Jednotne Slovensko’nun yayımladığı içerikte yer aldı.
Tarihsel kavramlar siyasi araç olarak kullanılıyor
Nazi Almanyası’nın İkinci Dünya Savaşı ve Holokost’taki sorumluluğu nedeniyle Avrupa toplumları, Nazizm ve faşizm suçlamalarına karşı özellikle hassas bir tutum sergiliyor. Rusya, bu tarihsel hassasiyeti kullanarak Ukrayna’da “neo-Nazi bir rejim” bulunduğu yönündeki iddiayı uzun süredir öne çıkarıyor. Kremlin, 2022’de başlattığı geniş çaplı işgali “askerden arındırma” ve “denazifikasyon” hedefleriyle gerekçelendirmişti.
Bu çerçevede “Banderist” ifadesi, Ukrayna’nın bağımsızlık talebini, yurtseverliğini ve Rusya’nın saldırısına karşı direnişini itibarsızlaştırmak için kullanılan genel bir olumsuz etiket olarak sunuluyor. Ukrayna’nın egemenlik ve özgürlük mücadelesinin, 20. yüzyılın totaliter ideolojileriyle özdeşleştirilmesi ise tarihsel ve siyasi bağlamın tek taraflı biçimde yeniden kurulmasına dayanıyor.
Ukrayna milliyetçi hareketinin bazı unsurları, İkinci Dünya Savaşı döneminde hem Sovyet hem de Nazi işgaline karşı mücadele yürüttü. Ukraynalı milliyetçilerin Nazi Almanyası tarafından da takip edildiği, Ukrayna milliyetçi hareketinin lideri Stepan Bandera’nın Ukrayna Devleti’nin yeniden kuruluşuna ilişkin bildiriyi geri çekmeyi reddettiği için uzun süre Sachsenhausen toplama kampında tutulduğu belirtiliyor. Bu tarihsel kayıtlar, Ukrayna milliyetçi hareketinin bütün unsurlarını faşizmle özdeşleştiren iddiaların karmaşık dönemi tek bir propaganda kalıbına indirgediğini ortaya koyuyor.
Ukrayna’daki yasal çerçeve
Ukrayna devleti, komünist ve Nazi totaliter rejimlerini ve bunların sembollerinin propagandasını yasaklayan bir yasal çerçeveye sahip. Ukrayna Parlamentosu, 2015 yılında “Ukrayna’da Komünist ve Nasyonal Sosyalist (Nazi) Totaliter Rejimlerin Kınanması ve Sembollerinin Propagandasının Yasaklanmasına Dair” yasayı kabul etti.
Bu düzenleme, komünist ve Nazi totaliter rejimlerini ayrı ayrı kınarken, söz konusu rejimlerin sembollerinin propagandasını, kamusal alanda kullanılmasını veya yayılmasını yasaklıyor. Nazi sembollerinin propaganda amacıyla kullanılması ve yayılması için Ukrayna’da cezai sorumluluk öngörülüyor. Metinde, bu uygulamaların Avrupa ve uluslararası hukuk standartlarıyla uyumlu olduğu vurgulanıyor.
Ukrayna’da savaş koşulları ve sıkıyönetim nedeniyle bazı kısıtlamalar uygulanmasına rağmen demokratik kurumların faaliyet göstermeye devam ettiği, ülkenin demokrasi, hukukun üstünlüğü ve ekonomi alanlarında reform sürecini sürdürdüğü belirtiliyor. Bu reformlar, Ukrayna’nın Avrupa ile bütünleşme sürecinin parçaları arasında yer alıyor.
Avrupa’daki tartışmayı etkileme çabası
Rusya ve Rusya yanlısı medya kuruluşlarının Ukrayna’yı “faşist tehdit” kaynağı olarak tanımlayan içerikleri, Avrupa kamuoyunda Kiev’e verilen siyasi, mali ve askerî desteğe yönelik itirazları artırmayı amaçlayan bir anlatı olarak değerlendiriliyor. Bu iddialar, Avrupa ülkelerinin bütçelerinden ayrılan kaynakların ve Ukrayna’ya gönderilen silahların sözde “neo-Nazi rejimi” desteklemek için kullanıldığı izlenimini oluşturmayı hedefliyor.
Bu propaganda hattı, Avrupa Birliği içinde Ukrayna’ya verilen destek konusundaki siyasi uzlaşıyı zayıflatmaya yönelik mesajlarla da birleşiyor. Hassas tarihsel konuların çarpıtılması, üye ülkelerdeki iç siyasi tartışmaları sertleştirebilecek ve Ukrayna’ya yönelik politikaların ulusal düzeyde yeniden tartışmaya açılmasını teşvik edebilecek bir araç olarak kullanılıyor.
Jednotne Slovensko, sistematik biçimde Rusya yanlısı anlatıları ve komplo teorilerini aktaran marjinal medya kuruluşları arasında gösteriliyor. Portalda yayımlanan bazı yazıların, Ukrayna ve Batı karşıtı eğilimleriyle bilinen başka kaynaklardan yeniden yayımlandığı belirtiliyor. Bu nedenle söz konusu içerik, Avrupa’daki bilgi ortamında Ukrayna yönetimini hedef alan daha geniş bir propaganda akışının parçası olarak ele alınıyor.
“Kiev tipi faşizm” ve “Ukrayna faşizmi” ifadeleri, savaşın sorumluluğunu saldırgan devletten Ukrayna’ya kaydıran bir söylem çerçevesi oluşturuyor. Bu çerçevede Ukrayna’nın radikalizmle suçlanması, Rusya’nın savaş suçlarını ve Ukrayna topraklarının hukuka aykırı ilhakını meşru göstermeye yönelik iddialarla birlikte kullanılıyor. Böylece saldırgana taviz verilmesi, barış ve bölgesel istikrarın tek yolu gibi sunuluyor.
Avrupa medyasında yayılan bu tür içeriklerin Ukrayna’nın askerî-siyasi yönetimine yönelik doğrudan suçlamalarla sınırlı kalmadığı, aynı zamanda Avrupa ülkelerinin Kiev’e verdiği desteğin gerekçesini tartışmaya açmayı hedeflediği belirtiliyor. Ukrayna’daki reform süreci, mevcut yasal düzenlemeler ve savaş koşullarındaki kurumsal yapı hakkındaki bilgiler ise bu iddialardan ayrı bir çerçeve içinde değerlendiriliyor.
Ukrayna hakkında Nazi ve faşizm suçlamalarının Avrupa bilgi alanında dolaşıma sokulmasına ilişkin tartışmalar sürerken, Slovak portalının söz konusu yazısı çevrim içi yayında bulunmaya devam ediyor.
