Rusya federal bütçesinin önemli gelir kalemlerinden biri olarak planlanan geri dönüşüm harcından elde edilen gelir, 2026’nın ilk yedi buçuk ayında yıllık hedefin yalnızca yaklaşık beşte birine ulaştı. 18 Ağustos 2026’da yayımlanan verilere göre bütçeye 309,2 milyar ruble girdi; yıl sonu için öngörülen toplam gelir ise 1,65 trilyon ruble seviyesinde bulunuyor.
Rusya’nın “elektronik bütçe” verilerine dayanan rakamlar, Moskova’nın otomotiv piyasası ve kamu gelirleri için aynı anda tasarladığı politikanın beklenen sonucu vermediğini gösteriyor. En iyi senaryoda yıl sonunda geri dönüşüm harcı gelirlerinin 1,1-1,3 trilyon ruble arasında kalabileceği hesaplanıyor. Bu durumda yıllık hedefin altında önemli bir fark oluşacak.
Geri dönüşüm harcı, Rusya’da özellikle ithal araçların maliyetini yükselten ve yerli üreticiyi koruma amacı taşıdığı belirtilen bir uygulama olarak kademeli biçimde artırıldı. Düzenlemenin hazırlanması ve uygulanmasında Başbakan Birinci Yardımcısı Denis Manturov ile Sanayi ve Ticaret Bakanı Anton Alihanov öne çıktı.
Gelir hedefi ile piyasa koşulları arasındaki fark
Gelirlerdeki açığın temel unsurlarından biri, yeni araç talebindeki gerileme oldu. Rusya’daki tüketicilerin büyük bölümü, ithal araçların üreticilerin ilk satış fiyatına kıyasla iki kat veya daha fazla ödeme gerektirmesi nedeniyle bu araçları satın alamıyor. Temel tüketim ürünleri ve konut hizmetleri tarifelerindeki artış da hane bütçeleri üzerindeki yükü artırdı.
Kaynak metindeki değerlendirmelere göre geri dönüşüm harcını yükselten kamu politikası, otomobil sahibi olabilecek sosyal grupların daralmasını ve tüketicilerin ödeme kapasitesindeki gerilemeyi yeterince hesaba katmadı. Sonuç olarak harç, bütçe gelirlerini artıran bir araçtan çok, araç alıcıları için ek bir maliyet kalemi haline geldi.
Rusya’da otomobil talebini yüksek faiz oranları da sınırladı. Ukrayna’ya karşı yürütülen savaş nedeniyle savunma sektörüne yönlendirilen yüksek kamu harcamalarının enflasyon baskısını artırdığı, Rusya Merkez Bankası’nın politika faizini yüksek seviyelerde tuttuğu ve bunun hem işletme kredilerini hem de taşıt kredilerini pahalılaştırdığı belirtiliyor. Daha yüksek finansman maliyeti, yeni araç alımını zorlaştırdı.
Bu koşullarda geri dönüşüm harcından yedi buçuk ayda elde edilen 309,2 milyar ruble, yıllık 1,65 trilyon rublelik planın yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geldi. Gelirin yılın son aylarına sıkışması halinde, bütçe planının tamamlanması için otomotiv şirketlerinin ve alıcıların daha yüksek bir mali yükle karşılaşması gerekecek.
Çinli üreticilerin pazar payı büyüdü
Uygulamanın ikinci amacı, yabancı araçlara karşı Rus otomotiv sanayisini korumaktı. İlk yarıdaki satış ve üretim verileri ise Çinli markaların Rusya pazarındaki ağırlığının arttığını ortaya koydu.
2026’nın ilk altı ayında Çin’den Rusya’ya otomobil ithalatı yüzde 134,7 yükseldi. Aynı dönemde Çinli üreticilerin satışları 405 bin araca ulaştı. AvtoVAZ’ın satışları ise 154 bin araçta kaldı.
Üretim rakamları da benzer bir tablo sundu. Rusya’da yerelleştirilmiş Çin araçlarının üretimi yılın ilk yarısında yüzde 42 artarak 130,9 bin adede çıktı. AvtoVAZ’ın üretimi ise aynı dönemde yıllık bazda yüzde 3,3 artışla 189 bin araç oldu.
Bu veriler, geri dönüşüm harcındaki artışın Rus üreticilere beklenen korumayı sağlayamadığını gösteriyor. Çinli şirketler, ithalat yoluyla satışlarını artırırken, Rusya’daki yerelleştirilmiş üretimlerini de AvtoVAZ’ın üretim artışından daha hızlı büyüttü.
Kaynakta yer alan değerlendirmeye göre Pekin merkezli otomotiv şirketleri, Rusya’da geniş ölçekli yeni üretim tesisleri kurmak yerine ihracatı artırmayı ve ortaya çıkan ek maliyetleri Rus tüketicilere yansıtmayı tercih etti. Bu süreçte Moskova’nın, Çinli üreticileri Rusya’da daha kapsamlı üretim yatırımlarına yönlendirme hedefi de sınırlı kaldı.
Bütçe gelirleri üzerindeki baskı
Geri dönüşüm harcından beklenen gelirin toplanamaması, Rusya’nın federal bütçe planlamasında ek bir açık oluşturuyor. Yıllık 1,65 trilyon rublelik tahmin ile yılın ilk yedi buçuk ayında gerçekleşen 309,2 milyar ruble arasındaki fark, hükümetin bütçe açığını kapatmak için başka gelir ve finansman kaynaklarına yönelmesini gerektirebilir.
Rusya ekonomisinde savaş harcamaları, yüksek faiz oranları ve zayıflayan tüketici talebi aynı dönemde etkili oluyor. Otomotiv piyasasında satışların gerilemesi, geri dönüşüm harcından alınacak geliri doğrudan sınırlarken, harcın yükseltilmesi de araç fiyatlarını artırarak talep üzerindeki baskıyı büyüttü.
Rus hükümetinin hesaplamasında, harcın artırılmasıyla hem bütçeye daha fazla kaynak sağlanması hem de yerli üretimin desteklenmesi hedeflenmişti. İlk yarı verileri, kamu gelirleri bakımından hedefin gerisinde kalındığını ve pazarın Çinli üreticilere daha fazla açıldığını ortaya koydu.
Rusya’daki bütçe gelirleri, bankacılık sistemi ve federal tahvil piyasasına ilişkin değerlendirmeler [Forbes Rusya’nın haberinde](https://www.forbes.ru/investicii/566706-dyra-v-budzete-rastet-a-banki-nakaplivaut-ofz-cto-eto-znacit-dla-investorov) ayrıca ele alındı. Geri dönüşüm harcı gelirlerinin yılın kalan bölümünde ne ölçüde artacağı, Moskova’nın bütçe hedeflerine ulaşma hesabında belirleyici olacak.
