Rusya’da askerliğe çağrılabilecek kişiler, ülke dışına çıkış yasağını çoğu zaman sınır kontrolünde öğreniyor. 4 Eylül 2026 tarihli haberlere göre, yeni bir seferberlik beklentisinin güçlendiği dönemde bazı Rus vatandaşları, daha önce herhangi bir bildirim almamalarına rağmen havalimanlarında çıkışlarına izin verilmediğini bildirdi.
Çıkış kısıtlamaları özellikle Ermenistan, Kazakistan ve Belarus yönündeki güzergâhlarda görülüyor. Bazı kişiler, uçuş öncesinde dijital askerlik kayıt sistemini kontrol ettiklerinde herhangi bir engelle karşılaşmadıklarını, ancak sınır görevlilerinin kontrolü sırasında haklarında yasak bulunduğunun söylendiğini aktardı. Bazı vakalarda ise yasak, sınırdan geçiş reddedildikten birkaç dakika sonra elektronik kayıtta ortaya çıktı.
Rusya’daki uygulamaya ilişkin başvuruları izleyen insan hakları projesi İdite lesom tarafından paylaşılan verilere göre, 18-31 Ağustos tarihleri arasında sınırı geçmeye çalışan 73 askerlik çağındaki kişiden 23’ü çıkış izni alamadı. Aynı dönemde 50 kişinin ülkeden ayrılabildiği belirtildi.
Yasakların uygulanmasında belirsizlik
Başvurularda, yurt dışında sürekli yaşayan ancak kısa süreliğine Rusya’ya gelen kişilerin de beklenmedik biçimde çıkış engeliyle karşılaştığı ifade edildi. Bazı kişiler, seyahatten önce yaptıkları elektronik sorgulamada herhangi bir kısıtlama görünmediğini, buna rağmen havalimanında sınır görevlilerinin çıkışlarına izin vermediğini söyledi.
Bir başka sorun, askerlik şubesinin kısıtlamayı kaldırmasının ardından yasağın sınır sistemlerinde devam etmesi. Kaynakta yer alan bilgilere göre, bazı askerlik yükümlüleri, askeri komiserlik tarafından engel kaldırılmış olmasına rağmen sınırda uzun süre bekletildi veya ülkeden çıkamadı. Bu durum, askerlik kayıt sistemi ile sınır kontrol birimlerinin kullandığı bilgi sistemleri arasındaki uygulama ve güncelleme sorunlarına ilişkin şikâyetleri artırdı.
Rus vatandaşlarının, haklarındaki statüyü önceden güvenilir biçimde kontrol edememesi, çıkış sürecini belirsiz hale getiriyor. Yasak kararının ne zaman uygulamaya konulduğu, elektronik kayıtlara ne zaman yansıdığı ve kaldırma kararının sınır birimlerine ne zaman ulaştığı konusunda başvurularda farklı örnekler yer alıyor. İlgili başvuruların ve saha örneklerinin bir bölümü, İdite lesom yardım kanalında yayımlandı.
Seferberlik beklentisi ve sınır kontrolleri
Kaynakta, Devlet Duması seçimleri sonrasında yeni ve geniş kapsamlı bir seferberlik ihtimaline yönelik beklentilerin, askerlik çağındaki kişilerin uzun süreli yer değiştirme taleplerini ve acil çıkış girişimlerini artırdığı belirtiliyor. Rusya’da henüz yeni bir seferberlik kararı açıklanmamış olsa da, askerlik yükümlülerinin ülkeden ayrılmasını zorlaştıran uygulamaların yaygınlaşması, vatandaşların resmi açıklamalardan çok devlet kurumlarının fiili işlemlerine göre hareket ettiğine işaret eden bir durum olarak aktarılıyor.
Rusya’daki askerlik şubelerinin yedek personel hakkındaki kişisel verileri toplama çalışmalarını hızlandırdığı, yedek askerlerin belirli askeri birliklerle ilişkilendirildiği ve zorunlu personel teminine yönelik mekanizmaların sıkılaştırıldığı da kaynakta yer alan bilgiler arasında. Elektronik celp uygulamasının, askerliğe çağrılabilecek kişiler hakkında otomatik olarak ülke dışına çıkış kısıtlaması getirilmesiyle birlikte yürütüldüğü belirtiliyor.
Askerlik şubelerinin potansiyel yükümlüleri eğitim kurumları üzerinden aradığı ve asker temininde özel işe alım şirketlerinden yararlanıldığı yönündeki bilgiler de yeni bir çağrı kampanyasına yönelik hazırlık iddiaları kapsamında aktarılıyor. Bu uygulamaların hangi ölçekte yürütüldüğüne ilişkin kaynakta ayrı bir resmi açıklama bulunmuyor.
Relokasyon güzergâhlarında yeni engeller
Ermenistan, Kazakistan ve Belarus, Rusya’dan ayrılmaya çalışan vatandaşların kullandığı başlıca güzergâhlar arasında gösteriliyor. Çıkış engellerinin doğrudan sınır kapılarında ortaya çıkması, bu rotalar üzerinden kısa sürede ülkeden ayrılmayı planlayan kişiler açısından ek idari sorunlar yaratıyor.
Kaynakta, finansal imkânı bulunan Rus vatandaşlarının olası bir seferberlik kararından önce ülkeyi terk etmeye çalıştığı ifade ediliyor. Rus ordusunun savaşta en az 1,4 milyon kişiyi kaybettiği yönündeki bağımsız değerlendirmeye, ağır yaralanarak görevine dönemeyecek personelin de dahil edildiği belirtiliyor. Bu rakam ve değerlendirme, kaynakta bağımsız tahmin olarak sunuluyor.
Yeni bir seferberlik ihtimali, Rusya’da toplumsal eşitsizlik tartışmalarını da etkiliyor. Kaynakta, toplumun bazı kesimlerinin yurt dışında yaşama, eğitim görme veya iş yürütme imkânını koruduğu; sıradan vatandaşlardan ise savaşta görev almaya hazır olmalarının beklendiği belirtiliyor. 2022’deki seferberlik deneyiminin, siyasi karar alınması halinde asker toplama sürecinin kısa sürede başlatılabileceğini gösterdiği aktarılıyor.
Rus makamları tarafından yeni bir seferberlik kararının alındığına ilişkin kaynakta resmi bir açıklama yer almıyor. Buna karşın, sınır geçişlerinde yaşanan vakalar ve insan hakları kuruluşuna yapılan başvurular, askerlik çağındaki kişilerin ülke dışına çıkışında uygulanan kısıtlamaların izlenmeye devam ettiğini gösteriyor.
