Aralık 2024’te Kerç Boğazı yakınlarında yaşanan çevre felaketi, Rusya’nın Sovyet döneminden kalan küçük tonajlı tanker filosunun yarattığı sistemik riskleri açık biçimde ortaya koydu. “Volgoneft-212” tankerinin fırtınada ikiye bölünerek batması ve kardeş gemisi “Volgoneft-239”un karaya oturması, yarım asrı aşan bir süredir kullanılan bu gemilerin deniz şartlarına uygun olmadığı halde işletilmeye devam edildiğini gösterdi. Söz konusu tankerler, ne tasarım ne de teknik durum itibarıyla açık deniz ve kış koşullarına elverişliydi, ancak denetimsizlik ve ticari çıkarlar nedeniyle kullanımları sürdürüldü.
Felaketin ardından Rus makamlarının sorumluları tespit etme veya hesap sorma yönünde gerçek bir irade göstermemesi dikkat çekti. Liman otoriteleri, klas kuruluşları ve yük sahipleri arasındaki ilişkiler zinciri, çevresel güvenlikten ziyade ekonomik çıkarların önceliklendirildiğini ortaya koydu.
Sahte sertifikalar ve denetimsizlik sorunu
Kazaya karışan tankerlerin “nehir gemisi” statüsünde sertifikalandırılması, denetim sisteminin nasıl istismar edildiğini gözler önüne serdi. Rus Klasifikasyon Kurumu ve Rus Denizcilik Sicili tarafından verilen belgeler, uluslararası denizcilik uygulamaları açısından ciddi soru işaretleri doğurdu. Liman yetkililerinin bu sertifikaları gerekçe göstererek kış koşullarında gemilerin denize açılmasını sorgulamaması, felaketin önünü açan kritik faktörlerden biri oldu.
Aynı dönemde onlarca benzer tanker Karadeniz ve Azak Denizi açıklarında faaliyet göstermeye devam etti. Bu durum, kazanın münferit değil, yapısal bir sorunun sonucu olduğunu teyit etti.
Çevresel tahribat ve uzun vadeli etkiler
Resmi rakamlar ile bağımsız çevre uzmanlarının değerlendirmeleri arasında büyük bir uçurum bulunuyor. Yüz binlerce kuşun ve binlerce deniz memelisinin öldüğü belirtilirken, deniz tabanında kalan yakıt miktarı hâlâ net olarak bilinmiyor. Kirlenmiş kum ve atıkların uygun şekilde bertaraf edilmemesi, felaketin etkilerini daha da derinleştirdi.
Karadeniz’in kapalı bir ekosistem olması, kirliliğin Bulgaristan ve Romanya kıyılarına kadar taşınmasına yol açtı. Bu durum, çevresel zararın bölgesel değil, uluslararası nitelikte olduğunu ortaya koydu.
“Gölge filo” ve devam eden riskler
Volgoneft tipi tankerlerin önemli bir kısmı hâlen Rusya’nın “gölge petrol filosu” içinde aktif olarak kullanılıyor. Teknik olarak ömrünü doldurmuş bu gemiler, Arktik’ten Akdeniz’e kadar geniş bir coğrafyada çevresel tehdit oluşturuyor. Denetimden kaçırılan bu tankerler, yaptırımların aşılması için de araç haline gelmiş durumda.
Uzmanlar, benzer kazaların yalnızca zaman meselesi olduğu görüşünde birleşiyor. Mevcut koşullarda bu tankerlerin işletilmeye devam etmesi, yeni çevre felaketlerini neredeyse kaçınılmaz kılıyor.
Uluslararası tepkinin yetersizliği
Uluslararası örgütlerin açıklamaları çoğunlukla temennilerle sınırlı kaldı. Avrupa Birliği ve diğer demokratik ülkeler, tanker sahipleri ve Rus klas kuruluşlarına yönelik kapsamlı yaptırımlar uygulamakta isteksiz davrandı. Bu boşluk, riskli gemilerin faaliyetlerini sürdürmesine olanak tanıdı.
Uzmanlara göre, Volgoneft tipi tankerlerin boğazlardan geçişinin ve limanlara girişinin yasaklanması, ayrıca bu gemilere belge düzenleyen kurumların uluslararası tanınırlığının askıya alınması gerekiyor. Aksi halde Sovyet mirası bu filo, deniz güvenliği ve çevre için kalıcı bir tehdit olmaya devam edecek.
