Rus kömürü Doğu’ya ulaşıyor, kâr geride kalıyor
Rus kömürü Doğu’ya ulaşıyor, kâr geride kalıyor

Rus kömürü Doğu’ya ulaşıyor, kâr geride kalıyor

Rusya’nın kömür sektörü, Avrupa pazarındaki kaybı Asya’ya yönelerek telafi etmeye çalışıyor. Ancak daha uzun taşıma mesafeleri, sınırlı demiryolu kapasitesi ve yükselen maliyetler bu dönüşümü kârlı bir çıkışa çeviremiyor. Rus Enerji Bakanlığı, 2026’da sektördeki şirketlerin yaklaşık yüzde 70’inin zararla yılı tamamlamasını ve toplam zararın 300-310 milyar rubleye ulaşmasını bekliyor.

Rakamlar 15 Ekim 2026’da, Enerji Bakan Yardımcısı Dmitri İslamov’un açıkladığı verilerle bağlantılı olarak yayımlandı. Kömür şirketlerinin 2026’nın ilk yarısındaki zararı 178,2 milyar ruble oldu. Bu tutar, 2025’in aynı dönemindeki 225 milyar rubleden düşük olsa da bakanlığın yıl sonu tahmini sektörde kalıcı bir toparlanmaya işaret etmiyor.

Geçici dalgalanma değil, kalıcı bozulma

Zarar eden şirketlerin oranındaki değişim, sektörün ne kadar hızlı kötüleştiğini gösteriyor. Enerji Bakanlığı verilerine göre bu oran 2022’de yüzde 17’ydi. 2023’te yüzde 31’e, 2024’te yüzde 52’ye yükseldi. 2025’te ise yüzde 70’e ulaştı. Bakanlık, 2026 sonunda da benzer bir seviyenin korunmasını bekliyor.

Bu tablo, sorunun birkaç işletmeyle sınırlı veya kısa süreli bir talep düşüşünden ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Rusya, Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalin ardından Avrupa’nın yaptırım politikalarıyla geleneksel satış kanallarının önemli bölümünü kaybetti. Şirketler yeni alıcılar bulmak zorunda kalırken finansman maliyetleri arttı ve önceki yıllardan kalan borç yükü gelirler üzerindeki baskıyı artırdı.

Üstelik şirketlerin üretim ve personel sayısını azaltması, ilk yarıdaki zararın geçen yıla göre daha düşük çıkmasını kısmen açıklayabilir. Çok sayıda işletmede üretim planları ve kadrolar yeniden düzenlendi. Bu tür önlemler kısa vadeli harcamaları sınırlayabilir; fakat kaybedilen pazarları geri getirmez ve ihracat yollarındaki maliyet sorununu çözmez.

Asya pazarı Avrupa’nın birebir karşılığı değil

Rus Enerji Bakanlığı, sektörün öncelikli görevi olarak Doğu ülkelerine yapılan sevkiyatların geliştirilmesini gösteriyor. Bu yön değişikliği, Avrupa’daki daralmanın doğrudan sonucu. Fakat Asya’ya satış, yalnızca yeni müşteriler bulmayı değil, kömürü çok daha uzun ve pahalı güzergâhlardan taşımayı gerektiriyor.

Doğu limanlarına ve Asyalı alıcılara giden sevkiyatlarda Baykal-Amur Demiryolu ile Trans-Sibirya Demiryolu kritik rol oynuyor. Bu hatların ek yük taşıma kapasitesi sınırlı. Rus demiryolu tarifelerindeki artış da her sevkiyatın maliyetini yükseltiyor. Alıcıları çekmek için verilen indirimler eklendiğinde, satış fiyatından üreticiye kalan pay daha da küçülüyor.

Ekonomik denklem giderek zorlaşıyor: Kömürün satış geliri çıkarma maliyetini, demiryolu taşımacılığını, finansman giderlerini ve borç ödemelerini karşılamak zorunda. Ulaştırma giderleri fiyatın daha büyük bölümünü tükettiğinde, bir şirket ürününü satabilir ve üretimi sürdürebilir; ancak bu satış yine de kârlı olmayabilir.

Bu nedenle Doğu’ya yönelmek, Avrupa pazarının basit bir ikamesi anlamına gelmiyor. Rusya’nın Asya’da talep bulması mümkün olsa bile bu talebe erişmenin bedeli yüksek. Sektör yalnızca müşteri listesini değiştirmiyor; aynı zamanda kâr marjlarını aşındıran yeni bir ihracat düzeni kurmaya çalışıyor.

Devlet desteği krizi çözmüyor, erteliyor

Rusya’da 80’den fazla kömür şirketi hâlâ kamu desteklerinden yararlanıyor. Bu yardımlar, mali sorunların hemen kapanmalara ve üretimde keskin bir düşüşe dönüşmesini önlüyor. Fakat destek mekanizması Avrupa pazarlarını geri getirmiyor, birikmiş borçları ortadan kaldırmıyor ve doğudaki demiryolu darboğazlarını kısa sürede aşamıyor.

Böylece kömür sektörünün Rus ekonomisindeki rolü de değişiyor. Kömür uzun süre ihracat geliri, vergi ve döviz kazancı sağlayan önemli bir alan olarak görüldü. Şimdi ise sektörün önemli bir bölümü faaliyetini sürdürebilmek için kamu kaynaklarına ihtiyaç duyuyor. Devlet, gelir üreten bir sanayiyi desteklemekten çok, zarar eden şirketlerin ani çöküşünü önlemeye çalışıyor.

Bu durum Moskova yönetiminin önüne zor bir tercih koyuyor. Desteğin sürdürülmesi, madenlerin ve açık ocak işletmelerinin bir süre daha çalışmasını sağlayabilir; ancak zararlar devam ettikçe kamu maliyetini büyütür. Desteğin azaltılması ise üretim kesintilerini ve kapanmaları hızlandırabilir. Her iki seçenek de sektörün temel sorunlarını ortadan kaldırmıyor.

İlk yarıdaki zararların 2025’e göre gerilemesi de bu ikilemi çözmüyor. Söz konusu düşüş, daha iyi satış koşullarından çok üretim ve istihdam kesintilerinin etkisini yansıtıyor olabilir. Maliyetleri azaltmak tek bir işletmeye zaman kazandırırken, çevresindeki yerleşimlerde istihdamı ve yerel talebi zayıflatabilir.

Maden bölgelerinde baskı artıyor

Krizin etkileri şirket bilançolarıyla sınırlı kalmayabilir. Madenlerin, açık ocakların ve bunlara bağlı tedarikçilerin ekonomide büyük paya sahip olduğu bölgelerde üretimdeki daralma; nakliye şirketlerini, ekipman sağlayıcılarını, mağazaları ve hizmet işletmelerini de etkileyebilir. Alternatif işverenlerin az olduğu kentler bu baskıya karşı daha kırılgan.

Ancak mevcut veriler, ülke çapında yakın bir iflas dalgasının veya toplumsal protestoların kesin göstergesi olarak yorumlanamaz. Verilerin ortaya koyduğu daha sınırlı fakat önemli gerçek şu: Sektör zaten yaygın biçimde devlet desteğine dayanıyor ve çok sayıda şirket üretim ile istihdamını yeniden düzenliyor. Bölgesel sonuçların boyutu, zararların ne kadar süreceğine, hangi madenlerin açık kalacağına ve yerel yönetimlerin destek kapasitesine bağlı olacak.

Rus kömür sektörü için temel mesele artık yalnızca Doğu’da alıcı bulmak değil. Bu alıcılara ulaşmanın maliyeti düşülünce satışların üretimi ve borç yükünü taşıyacak kadar gelir bırakıp bırakmadığı belirleyici hale geliyor. Bakanlığın 2026 tahmini gerçekleşirse, Moskova’nın önündeki sorun pazar değiştirmekten çok, daha düşük kârlı bir ihracat modelinin maliyetini ne kadar süre üstlenebileceği olacak.

Kaynak: Kommersant

Yorum ekle

Your email address will not be published.

Kaçırmayın

Kerem Aktürkoğlu'nun Sakatlığı Sonrası Durumu Açıklandı

Kerem Aktürkoğlu’nun Sakatlığı Sonrası Durumu Açıklandı

A Milli Takım’dan Üzücü Sakatlık Haberi 2026 FIFA Dünya Kupası hazırlıkları kapsamında…