Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının saldırıları sırasında güvenliği sağlanamayan kritik altyapı tesislerinin hükümet kararıyla Federal Devlet Mülkiyeti Yönetim Ajansı’nın (Rosimushchestvo) geçici yönetimine devredilmesine izin veren düzenlemeyi imzaladı. 24 Ağustos 2026 tarihli “Rusya Federasyonu kritik altyapı tesislerinin güvenliğinin sağlanmasına yönelik tedbirler” başlıklı kararname, 25 Ağustos’ta Rus medyasında yer aldı.
Düzenleme, Rusya’nın enerji, ulaşım ve lojistik altyapısına yönelik saldırılarla karşı karşıya olduğu bir dönemde, özel işletmelere ait varlıklar üzerindeki devlet müdahalesinin kapsamını genişletiyor. Kararnameye göre geçici yönetim, bir işletmeye ait taşınır ve taşınmaz malların tamamını veya bir bölümünü, başka tüzel kişiliklerdeki hisse ve payları ile mülkiyet haklarını kapsayabilecek.
Rosimushchestvo geçici yönetici olarak belirlenirken, Rusya hükümetine başkanlık talimatıyla bu yetkileri başka bir kişi ya da kuruma devretme imkânı da tanındı. Böylece kararname, yalnızca belirli tesislerin işletilmesine ilişkin idari bir tedbirle sınırlı kalmıyor; işletmelerin varlıkları, sermaye payları ve bunlara bağlı mali haklar üzerinde de geçici kontrol kurulmasının önünü açıyor.
Kararnamenin kapsamı
Rus makamlarının tanımına göre kritik altyapı; yakıt ve enerji kompleksi, sanayi tesisleri, iletişim sistemleri, kamu hizmetleri, ulaşım ve lojistik altyapısı, enerji tesisleri ve nüfusun yaşamını sürdürebilmesi için önem taşıyan diğer yapıları içeriyor. Ulaşım-lojistik merkezleri ile ekonomik istikrar ve ulusal güvenlik açısından özel önem taşıyan tesisler de bu kapsamda değerlendiriliyor.
Kararnamede, geçici yönetimin hangi koşullarda uygulanacağı, tesis sahiplerinin güvenlik önlemlerini yeterli düzeyde alıp almadığıyla ilişkilendiriliyor. Rusya Devlet Başkanı’nın basın sözcüsü Dmitriy Peskov, düzenlemeye ilişkin açıklamalarında kararın kritik altyapının korunmasına yönelik güvenlik gerekçeleriyle hazırlandığını söyledi. Rusya’da yayımlanan haberlerde, kararın Ukrayna’ya ait İHA’ların petrol rafinerileri, lojistik merkezleri ve depolama tesislerine yönelik saldırılarının ardından gündeme geldiği aktarıldı.
Kararnameye ilişkin haberlerden biri Deutsche Welle’nin Rusça servisinde yayımlandı. Rusya’daki diğer medya kuruluşları da düzenlemenin, güvenlik önlemlerinin yetersiz olduğu değerlendirilen özel şirketlerin varlıklarına devlet tarafından geçici müdahale edilmesine imkân verdiğini bildirdi.
Manturov’dan “kamulaştırma yok” açıklaması
Rusya Başbakan Yardımcısı Denis Manturov, düzenlemenin işletmelerin mülkiyet biçimini değiştirmeyeceğini ve tedbirlerin “noktasal” nitelikte olacağını söyledi. Manturov’un açıklamalarına göre amaç, saldırı riski bulunan ve güvenlik yükümlülüklerini yerine getirmeyen tesislerin yönetimini geçici olarak düzenlemek; doğrudan bir mülkiyet değişikliğine gitmek değil.
Bununla birlikte, geçici yönetimin Rosimushchestvo tarafından yürütülecek olması, devletin özel şirketlerin ticari faaliyetlerine doğrudan müdahale edebilmesine ilişkin tartışmaları artırdı. Ajansın taşınır ve taşınmaz mallar, menkul kıymetler, şirket hisseleri ve diğer mülkiyet hakları üzerinde karar alabilmesi, düzenlemenin yalnızca fiziksel tesislerin işletilmesiyle sınırlı olmadığını gösteriyor.
Rusya’da kararnameyi savunan açıklamalarda, sorumluluğun işletme sahiplerinin güvenlik tedbirlerini yerine getirip getirmediğine göre belirleneceği vurgulanıyor. Ancak düzenlemeye yönelik değerlendirmelerde, hava sahasının savunulması ve İHA saldırılarının önlenmesinin devlet kurumlarının, özellikle de Rusya Savunma Bakanlığı’nın yetki alanında bulunduğu belirtiliyor. Bu çerçevede özel şirketlere ek yükümlülükler getirilmesinin, devletin hava savunması ve tesis güvenliği konusundaki sorumluluğunu işletmelere aktardığı eleştirileri dile getiriliyor.
İşletmeler için hukuki ve mali belirsizlik
Kararname, kritik altyapı sahiplerini tesislerini saldırılara karşı daha iyi korumaya zorlayabilecek yükümlülükler getiriyor. Ancak şirketlerin bu tür tedbirleri hangi kaynaklarla ve hangi standartlara göre finanse edeceğine ilişkin açık mekanizmaların bulunup bulunmadığı belirsizliğini koruyor. Rusya’daki mevcut uygulamaya ilişkin değerlendirmelerde, yöneticilerin koruyucu yapılar veya başka güvenlik sistemleri için yaptıkları harcamaların bazı durumlarda şirket kaynaklarının amacına aykırı kullanımı olarak yorumlanabileceği ifade ediliyor.
Diğer taraftan, gerekli önlemlerin alınmaması işletme yöneticilerini güvenlik eksikliği nedeniyle hukuki sorumlulukla karşı karşıya bırakabiliyor. Bu iki yönlü risk, şirket yöneticilerini askeri birimler, ilgili kamu kurumları ve savcılık makamlarıyla çok sayıda onay sürecine girmeye mecbur bırakabilir. Böyle bir süreç, işletmelerin idari yükünü artırırken karar alma mekanizmalarında ek yolsuzluk riskleri yaratabileceği yönündeki değerlendirmelere konu oluyor.
Düzenlemenin uygulamaya konulması halinde, geçici yöneticilerin yalnızca tesislerin mülkiyet ve idari statüsünü değil, ticari lojistik süreçlerini ve tedarik zincirlerini de yönetmesi gerekebilir. Rosimushchestvo’nun her bir işletmenin ticari operasyonları, lojistik planlaması ve tedarik zinciri yönetimi konusunda aynı uzmanlığa sahip olup olmadığı ise kararnamede ayrıntılı biçimde açıklanmıyor.
Rusya’daki değerlendirmelerde, özel şirketlerin günlük işleyişine idari müdahalenin üretim, sevkiyat ve tüketici piyasasına yönelik tedarik süreçlerinde aksamalara yol açabileceği belirtiliyor. Bu risk, özellikle enerji tesisleri, depolar, ulaştırma merkezleri ve geniş dağıtım ağına sahip işletmeler açısından önem taşıyor. Ancak kararın hangi şirketlere uygulanacağı ve geçici yönetimin ne kadar süreceği konusunda kamuoyuna açıklanmış ayrıntılı bir liste bulunmuyor.
Güvenlik tedbiri ile varlık kontrolü arasındaki sınır
Kararnamenin savunulmasında temel gerekçe, özel sahiplerin kritik tesislerin güvenliğini yeterince sağlayamaması olarak gösteriliyor. Buna karşılık eleştiriler, bir tesisin İHA saldırısına uğramasının otomatik biçimde özel işletme sahibinin ihmali anlamına gelmeyeceğini ve hava savunması kapasitesinin devletin sorumluluğunda olduğunu vurguluyor.
Geçici yönetim mekanizmasının uygulanması, Rusya’da özel mülkiyetin korunması ve devletin şirket varlıklarına müdahalesiyle ilgili yeni bir hukuki alan açıyor. Yetkilerin geniş yorumlanması durumunda, tesislerin yanı sıra şirket hisseleri, finansal varlıkları ve işletme üzerindeki mülkiyet hakları da idari kararlarla sınırlandırılabilir. Manturov’un “mülkiyet biçimi değişmeyecek” açıklaması bu nedenle düzenlemenin mülkiyet sonuçlarına ilişkin tartışmayı sona erdirmedi.
Kararnamenin zamanlamasına ilişkin değerlendirmelerde, düzenlemenin federal makamların kritik altyapı üzerindeki kontrolünü göstermek amacı da taşıdığı ileri sürülüyor. Ancak hükümet, tedbirlerin kapsamını güvenlik ihtiyacı ve işletmelerin sorumluluklarını yerine getirip getirmemesiyle sınırlı bir uygulama olarak tanımlıyor.
Şu aşamada düzenlemenin hangi tesislerde uygulanacağı, geçici yöneticilerin işletme kararlarını hangi sınırlar içinde alacağı ve sahiplerin itiraz haklarının nasıl kullanılacağına ilişkin ayrıntılar Rus makamlarınca tam olarak açıklanmış değil. Kararnamenin uygulanma biçimi, Rusya’daki kritik altyapı işletmeleri ile özel mülkiyet üzerindeki devlet denetiminin kapsamını belirleyecek.
