Macaristan hükümeti, Rusya’nın Macaristan, Avrupa ve dünya düzeni için tehdit oluşturduğunu resmî bir belgede açıkladı. Başbakan Peter Magyar ile imzalanan ve ülkenin resmî gazetesinde yayımlanan Birleşmiş Milletler Genel Kurulu talimat belgesinde Budapeşte, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askerî saldırganlığını kınadığını, Ukrayna’nın egemenliği ile uluslararası alanda tanınan sınırları içindeki toprak bütünlüğünü desteklediğini ve Kiev’in meşru müdafaa hakkını tanıdığını bildirdi.
Belge, Macaristan’ın eylül ayında yapılacak BM Genel Kurulu çalışmalarındaki delegasyonuna yönelik talimatları içeriyor. Metinde, “Rusya’nın davranışı Macaristan, Avrupa ve dünya düzeni için tehdit oluşturmaktadır” ifadesi yer alıyor. Belgenin yayımlanması, Budapeşte’nin Moskova’ya ilişkin resmî tutumunda önceki hükümet döneminden farklı bir çerçeve benimsediğini gösteren bir gelişme olarak kayda geçti.
Belgenin içeriği, Der Spiegel’in haberinde aktarıldı. Söz konusu metin, Macaristan’ın Rusya’yı yalnızca Avrupa güvenliği bakımından değil, doğrudan kendi güvenliği açısından da tehdit olarak tanımladığını ortaya koyuyor.
BM Genel Kurulu için verilen talimatlar
Macaristan’ın BM Genel Kurulu delegasyonuna verilen talimatlarda üç temel tutum öne çıkıyor. Bunlardan ilki, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü askerî saldırganlığın kınanması. İkincisi, Ukrayna’nın egemenliği ve uluslararası hukuk tarafından tanınan sınırları içindeki toprak bütünlüğüne verilen destek. Üçüncüsü ise Ukrayna’nın kendisini savunma hakkının kabul edilmesi.
Belgede kullanılan ifadeler, Budapeşte’nin Ukrayna savaşı konusunda önceki dönemde sıkça sergilediği tutumdan ayrışıyor. Yeni hükümet, Rusya’nın davranışlarını Macaristan’ın güvenliğiyle doğrudan ilişkilendirirken, Moskova’nın Avrupa’daki politikası ve uluslararası düzen üzerindeki etkisine de açık biçimde atıf yapıyor.
Bu tutumun kapsamı, belgenin BM Genel Kurulu’nda izlenecek çizgiye ilişkin hazırlanmış olması nedeniyle yalnızca hükümet açıklaması niteliğinde kalmıyor. Metin, Macaristan’ın çok taraflı bir uluslararası platformda Rusya, Ukrayna ve Avrupa güvenliği başlıklarında kullanacağı resmî yaklaşımı belirliyor.
Orbán döneminden farklı çizgi
Önceki Macaristan hükümeti Viktor Orbán’ın başbakanlığı döneminde Kremlin ile yakın ilişkiler yürüttü. Budapeşte, Avrupa Birliği’nin Rusya ve Ukrayna konusunda aldığı ortak kararların bazılarını bloke etti veya bu kararların kapsamını daraltmaya çalıştı. Önceki yönetim döneminde Ukrayna’yı hedef alan ve ülkenin politikalarını eleştiren kampanyalar da yürütüldü.
Macaristan’ın yeni belgesinde ise Rusya, stratejik ortak olarak tanımlanmıyor. Aksine, Rusya’nın davranışları Macaristan, Avrupa ve küresel düzen açısından güvenlik tehdidi çerçevesinde ele alınıyor. Hükümet ayrıca Ukrayna’nın egemenlik ve toprak bütünlüğünü desteklediğini açıkça belirtiyor.
Orbán hükümeti döneminde Budapeşte’nin AB’nin Rusya’ya yönelik ortak tutumuna ilişkin itirazları, yaptırım kararları ve Ukrayna’ya destek konularındaki anlaşmazlıkların merkezinde yer aldı. Macaristan, bazı kararların alınmasını geciktiren ya da karar metinlerinde değişiklik talep eden tutumlar benimsedi. Yeni hükümetin BM için hazırladığı belge, bu politikanın yerine farklı bir resmî yaklaşım getirildiğine işaret ediyor.
Belgede, Macaristan’ın Avrupa kurumlarıyla güvenlik alanındaki koordinasyonuna ilişkin ayrı bir takvim veya yeni bir mekanizma açıklanmıyor. Ancak Rusya’nın tehdit olarak tanımlanması, Ukrayna’nın egemenliğine verilen desteğin yenilenmesi ve Kiev’in öz savunma hakkının tanınması, Budapeşte’nin uluslararası platformlarda kullanacağı siyasi çerçevenin değiştiğini gösteriyor.
Avrupa politikasındaki yansımalar
Macaristan, Avrupa Birliği ve NATO üyesi. Bu nedenle ülkenin Rusya ve Ukrayna konusundaki resmî tutumu, yalnızca ikili ilişkilerle sınırlı olmayan kurumsal bir çerçevede ele alınıyor. Önceki hükümet döneminde Budapeşte’nin Moskova ile ilişkileri ve AB içindeki itirazları, Avrupa’nın Rusya’ya karşı ortak politika oluşturma çabalarında sık sık gündeme geldi.
Yeni belgedeki ifadeler, Macaristan’ın Rusya’ya yönelik değerlendirmesini ülkenin kendi güvenlik çıkarlarıyla ilişkilendirdiğini ortaya koyuyor. Hükümet, Rusya’nın tutumunu Avrupa ve dünya düzeni açısından da tehdit olarak tanımlıyor. Böylece Ukrayna savaşı, yalnızca dış politika veya ikili ilişkiler başlığı altında değil, Macaristan’ın ulusal güvenlik değerlendirmesi içinde de ele alınıyor.
Kaynak metinde, önceki dönemde Budapeşte ile Moskova arasındaki yakın ilişkinin AB içinde karar alma süreçlerinde anlaşmazlıklara yol açtığı belirtiliyor. Yeni hükümetin yaklaşımı ise Rusya’nın oluşturduğu tehdit değerlendirmesini merkeze alıyor ve Ukrayna’ya ilişkin uluslararası hukuk vurgusunu öne çıkarıyor.
Bu değişikliğin Avrupa Birliği ve NATO içindeki ortak karar süreçlerine nasıl yansıyacağı konusunda belgede ayrıntılı bir takvim bulunmuyor. Macaristan hükümeti, şu aşamada BM Genel Kurulu’na sunulacak tutum için Rusya’nın saldırganlığını kınayan ve Ukrayna’nın egemenliğini destekleyen bir çerçeve belirlemiş durumda.
Resmî tutumun kapsamı
Macaristan’ın açıklaması, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askerî saldırganlığının kınanmasıyla sınırlı değil. Belge, Rusya’nın davranışlarını üç ayrı düzeyde tehdit olarak sınıflandırıyor: Macaristan’ın ulusal güvenliği, Avrupa’nın güvenliği ve dünya düzeni. Bu üçlü tanım, hükümetin Moskova’ya ilişkin değerlendirmesinin ulusal ve uluslararası boyutlarını birlikte içeriyor.
Ukrayna bakımından ise belge, egemenlik ve toprak bütünlüğü ilkelerini açık biçimde teyit ediyor. “Uluslararası alanda tanınan sınırlar” ifadesi, Budapeşte’nin Ukrayna’nın toprak statüsüne ilişkin yaklaşımını Birleşmiş Milletler sistemi ve uluslararası hukuk çerçevesinde tanımladığını gösteriyor. Kiev’in öz savunma hakkının tanınması da aynı metnin diğer önemli unsuru olarak yer alıyor.
Macaristan’ın resmî gazetesinde yayımlanan belge, başbakan Peter Magyar’ın imzasını taşıyor. Metin, eylül ayında BM Genel Kurulu’na katılacak Macaristan delegasyonunun izleyeceği hattı belirliyor. Hükümetin Rusya’ya ilişkin bu değerlendirmesi, Genel Kurul gündeminde Ukrayna savaşı, egemenlik ve uluslararası güvenlik başlıkları ele alınırken Budapeşte’nin temel dayanağı olacak.
Macaristan’ın yeni yaklaşımına ilişkin uygulamanın, BM Genel Kurulu’ndaki açıklamalar ve sonraki resmî kararlarla daha fazla netleşmesi bekleniyor; mevcut belgede yer alan tutum ise Rusya’yı doğrudan tehdit olarak tanımlayan resmî çizgiyi ortaya koyuyor.
