Macaristan Başbakanı Peter Magyar, Rusya devlet şirketi Rosatom tarafından yürütülen Paks II nükleer santral projesinin sözleşme koşulları, finansmanı ve teknik uygulanabilirliği konusunda kapsamlı bir inceleme başlatıldığını açıkladı. Magyar, selefi Viktor Orban döneminde imzalanan anlaşmanın başarıyla tamamlanacağı konusunda şüpheleri bulunduğunu belirterek, Rus tarafının projeyi başlangıçta öngörülen takvime uygun yürütmediğini söyledi.
Magyar, Rosatom Genel Müdürü Aleksey Likhachov’un iki yeni reaktörün inşasının hâlâ programa uygun ilerlediği yönündeki açıklamasına karşı çıktı. Macaristan Başbakanı, ilk sözleşmeye göre Paks II’nin 2024 yılına kadar faaliyete geçmesi gerektiğini, ancak projenin bu tarihe ulaşamadığını ifade etti.
Magyar’ın sözleri, Politico Europe’un haberine göre, Budapeşte’nin Rosatom ile yapılan anlaşmayı yeniden değerlendirebileceği yönündeki ilk açık işaretlerden biri oldu. Başbakan, “Macaristan’ın yaklaşık 2,8 milyar avro harcayarak depolar ve iki büyük beton çukur elde ettiğini” söyledi. Magyar ayrıca, “Rus tarafının sözleşme şartlarına gerçekten uyduğunu görmüyorum” ifadelerini kullandı.
Paks II anlaşmasının kapsamı
Paks II projesine ilişkin anlaşma, Viktor Orban’ın başbakanlığı döneminde Ocak 2014’te Macaristan hükümeti ile Rosatom arasında imzalandı. Proje, Macaristan’ın tek nükleer santrali olan Paks’ın kapasitesinin iki yeni enerji ünitesiyle artırılmasını öngörüyor. VVER-1200 tipi iki reaktörün toplam kurulu gücünün 2,4 gigavat olması planlanıyor.
Projenin toplam maliyeti yaklaşık 12,5 milyar avro olarak hesaplanırken, bunun 10 milyar avroya kadar olan bölümünün Moskova tarafından devlet kredisi yoluyla karşılanması öngörüldü. Bu finansman modeli, projenin teknik boyutunun yanı sıra Macaristan’ın Rusya ile uzun vadeli enerji ve kredi ilişkisini de anlaşmanın temel unsurlarından biri haline getirdi.
Paks II’nin uygulanması, çeşitli gecikmeler, Avrupa Birliği düzenleyicileriyle yaşanan hukuki anlaşmazlıklar ve soğutma sistemiyle ilgili çevresel kaygılar nedeniyle ilerledi. Rusya’nın Ukrayna’ya karşı tam kapsamlı işgalinin başlamasından sonra da Macaristan, Rosatom ile işbirliğinin sürdürülmesini uzun süre savundu. Buna karşın proje, başlangıçta planlanan tarihlerde işletmeye alınamadı.
Rosatom’un açıklaması ve inşaatın durumu
Rosatom Başkanı Aleksey Likhachov, Paks II’deki çalışmaların takvime uygun sürdüğünü savundu. Likhachov’un açıklamasına göre beşinci enerji ünitesindeki beton işleri yüzde 80’den fazla tamamlandı. Altıncı ünitede de çalışmaların ilerlediği ve reaktör bileşenlerinin üretimine başlandığı belirtildi.
Macaristan hükümetinin açıklaması ise bu değerlendirmeyle örtüşmüyor. Başbakan Magyar, mevcut sonuçların sözleşmede öngörülen işletmeye alma takvimiyle uyumlu olmadığını belirtti. Hükümetin yürüttüğü incelemenin finansmanı, toplam maliyeti, sözleşme şartlarını ve projenin teknik parametrelerini kapsadığı ifade edildi.
Tuna’daki su seviyesi de gündemde
Paks santraline ilişkin tartışma, Macaristan’da haftalar süren aşırı sıcak ve kuraklığın ardından yeniden gündeme geldi. Tuna Nehri’ndeki su seviyesinin rekor düzeyde düşmesi, mevcut Paks santralinin elektrik üretimini yüzde 10’dan fazla azalttı. Santral, ülkenin elektrik üretiminin yaklaşık üçte birini karşılıyor.
Mevcut Paks tesisinin soğutma sistemi Tuna’nın su kaynaklarına dayanıyor. Magyar, çevreye ve su kaynaklarına bağımlı, kapalı devre soğutma sistemi bulunmayan nükleer santrallerin artık dünyada inşa edilmediğini savundu. “Bu planlar, çevreye bağımlı ve kapalı soğutma sistemiyle çalışmayan nükleer santrallerin artık dünyada inşa edilmemesine rağmen onaylandı” diyen Magyar, projenin teknik tercihleri konusunda da soru işaretleri bulunduğunu kaydetti.
Tuna’daki düşük su seviyesi ve üretimdeki düşüş, Paks santralinin soğutma için nehir kaynaklarına bağımlılığını doğrudan ortaya koydu. Paks II’nin teknik tasarımına ilişkin çevresel kaygılar da daha önce AB düzenleyicileriyle yürütülen süreçte gündeme gelmişti. Hükümetin incelemesi, bu başlıkların yanı sıra projenin mali ve sözleşmesel yönlerini de kapsıyor.
Yeni hükümetin enerji politikası açısından dosya
Magyar’ın açıklamaları, yeni hükümetin Orban döneminde alınan enerji kararlarını yeniden ele alma iradesine işaret ediyor. Bunun kapsamına Rosatom’un Paks’ın genişletilmesine katılımı, Rusya tarafından sağlanan kredi, projenin maliyeti ve inşaat takvimi giriyor.
Ancak Budapeşte’nin Paks II anlaşmasına ilişkin nihai kararının ne olacağı henüz açıklanmadı. Hükümet önce kapsamlı incelemenin sonuçlarını değerlendirecek. Projenin devam edip etmeyeceği, mevcut sözleşmenin hangi şartlarla uygulanacağı veya teknik ve finansman yapısında değişikliğe gidilip gidilmeyeceği konusunda resmi bir karar duyurulmuş değil.
Paks II dosyası, Macaristan’ın nükleer enerji üretimini artırma planları ile Rosatom’la kurduğu uzun vadeli işbirliğinin kesiştiği başlıca proje olmayı sürdürüyor. İnceleme tamamlanana kadar Budapeşte’nin Rus şirketiyle yürütülen anlaşmaya ilişkin tutumu, hükümetin açıklamaları üzerinden izlenecek.
