Letonya polisi, Estonya merkezli savunma şirketi Milrem Robotics’in bir binasında 15 Ağustos’ta çıkan yangınla ilgili üç Letonya vatandaşını gözaltına aldı. Şirket, Ukrayna’nın da kullandığı insansız kara araçlarını üretiyor. Estonya Başbakanı Kristen Michal, olayın sabotaj olup olmadığının ve Rusya ile bağlantısının bulunup bulunmadığının araştırıldığını açıkladı.
Gözaltılar, Avrupa’daki savunma sanayii tesislerine yönelik kundaklama, patlama ve diğer sabotaj iddialarının yeniden gündeme geldiği bir dönemde yapıldı. Olayla ilgili ayrıntılar 23 Ağustos’ta basına yansıdı. The Telegraph’ın haberine göre Batılı istihbarat kaynakları, Rusya’nın Avrupa genelindeki savunma üretim tesislerine yönelik yeni bir saldırı dalgası başlattığını değerlendiriyor.
Estonya hükümeti şu aşamada Milrem Robotics tesisindeki yangının arkasında Rusya’nın bulunduğunu doğrulamadı. Başbakan Michal, soruşturmanın hem olayın sabotaj niteliği taşıyıp taşımadığını hem de Rusya bağlantısına ilişkin kanıtları ele aldığını söyledi. Letonya makamlarının gözaltına aldığı üç kişinin soruşturmadaki konumu ve kendilerine yöneltilen suçlamaların kapsamı hakkında kaynak metinde daha fazla ayrıntı yer almadı.
Avrupa’daki diğer olaylar
Batılı istihbarat kaynaklarına göre yalnızca ağustos ayında İtalya ve Bulgaristan’daki büyük silah fabrikalarında patlamalar meydana geldi. Daha önce Çekya ve Litvanya’da da benzer olaylar kayda geçti. Bu olayların tümünün Rusya tarafından organize edildiği yönünde kamuya açık ve kesinleşmiş bir adli sonuç bulunup bulunmadığı belirtilmedi; ancak söz konusu vakalar Avrupa’daki savunma sanayii tesisleri ve Ukrayna’ya silah, askeri teçhizat ile mühimmat sağlayan tedarik zincirlerine ilişkin güvenlik tartışmalarının parçası olarak değerlendiriliyor.
Avrupa Birliği ülkelerindeki istihbarat yetkilileri, Rusya adına hareket eden kişilerin bazı operasyonlarda yerel suç gruplarından temsilcileri kullanabildiğini belirtiyor. Bu değerlendirmeye göre amaç, savunma ürünleri imal eden tesislere yönelik saldırılarda doğrudan Moskova bağlantısının gizlenmesi. Yetkililer, saldırıların etkili olmakla birlikte NATO’nun karşılıklı savunma mekanizmasını devreye sokacak eşiğin altında kalacak şekilde planlandığını ifade ediyor.
AB ve NATO ülkelerinden istihbarat yetkililerine atfedilen değerlendirmede, “fabrikalara yönelik saldırılar, NATO Antlaşması’nın karşılıklı yardım öngören 5. maddesinin işletilmesine yol açmayacak şekilde hesaplanıyor” denildi. Madde 5, bir NATO üyesine yönelik silahlı saldırının tüm müttefiklere yapılmış sayılmasını ve ortak savunma çerçevesinde yardım sağlanmasını öngörüyor. Ancak bir olayın bu madde kapsamına girip girmediği, saldırının niteliği ve sorumluluğuna ilişkin resmi tespitler üzerinden değerlendiriliyor.
NATO’nun değerlendirmesi
NATO yetkilileri, Rusya’nın son yıllarda Avrupa ve Batı ülkelerine karşı siber saldırılar, suikast girişimleri ve sabotajlar da dahil olmak üzere geniş bir hibrit faaliyet alanı yürüttüğünü söylüyor. İttifak yetkililerine göre bu faaliyetlerin hedefleri arasında müttefik ülkeler arasında gerilim yaratmak ve Avrupa devletlerinin Ukrayna’ya yönelik desteğini sınırlamak bulunuyor.
Bu değerlendirmeler, Milrem Robotics olayıyla ilgili soruşturmanın sonucundan bağımsız olarak, savunma sanayii tesislerinin korunması meselesini Avrupa güvenlik gündeminde tutuyor. Estonya şirketi, insansız kara araçları geliştiriyor ve bu araçların bir bölümü Ukrayna’nın savunma ihtiyaçlarıyla bağlantılı. Bu nedenle tesisin hedef alındığı iddiası, yalnızca şirketin faaliyetleri değil, Ukrayna’ya yönelik askeri tedarik zincirlerinin güvenliği açısından da inceleniyor.
Kaynak metinde, Avrupa’daki saldırıların ortak bir operasyon zincirinin parçası olduğuna ilişkin kesinleşmiş bir soruşturma sonucu paylaşılmadı. İtalya, Bulgaristan, Çekya ve Litvanya’daki olaylara ilişkin vakaların her biri farklı ulusal makamlar tarafından inceleniyor. Milrem Robotics binasındaki yangınla ilgili Letonya’daki soruşturma da sürüyor.
Avrupa ülkeleri, savunma üretim tesisleri ve ilgili lojistik altyapıya yönelik tehditler karşısında kolluk, istihbarat ve karşı istihbarat birimleri arasındaki koordinasyonu güçlendirmeye çalışıyor. Olayların sabotaj niteliği taşıyıp taşımadığına ve olası faillerle bağlantılarına ilişkin nihai değerlendirmeler, devam eden soruşturmaların sonuçlarına bağlı olacak.
