Rusya, Ukrayna’ya yönelik savaşı nedeniyle uygulanan uluslararası yaptırımların hukuki ve siyasi meşruiyetini tartışmaya açmayı amaçlayan bir bilgi kampanyasını sürdürüyor. 9-12 Ağustos 2026 tarihlerinde Rus medya kuruluşları, “Rusya karşıtı yaptırımların yasa dışı ve dayanaksız olduğu” yönündeki mesajları yaydı. Kremlin’in söylemi, yaptırımların Moskova’nın eylemlerine tepki olarak değil, Rusya’ya karşı gerekçesiz bir baskı aracı olarak sunulmasına dayanıyor.
Rus devlet medyası, Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Japonya’nın yaptırım kararlarına ilişkin sözlerini de bu çerçevede aktardı. Putin, “bizim açımızdan kışkırtılmamış” yaptırımların, Ukrayna’daki olaylar gerekçe gösterilerek uygulandığını belirterek, Japonya’nın tutumunu anlamak istediklerini söyledi. Söz konusu açıklamalar RIA Novosti’nin haberinde ve Rusya’daki diğer medya yayınlarında yer aldı.
Yaptırımların başlangıcı 2014’e uzanıyor
Rusya’ya yönelik ilk yaptırım paketleri, 2014 yılında Kırım’ın işgali ve Ukrayna’nın doğusunda silahlı çatışmaların başlatılmasının ardından uygulanmaya başladı. Şubat 2022’de Rusya’nın Ukrayna’ya karşı geniş çaplı işgal girişimini başlatması sonrasında Avrupa Birliği, ABD ve diğer müttefikler ekonomik ve siyasi tedbirleri genişletti.
Bu kararlar, Rusya’nın Birleşmiş Milletler Şartı’nda yer alan ilkeleri ve bağımsız bir devletin egemenliğini ihlal etmesine tepki olarak alındı. Yaptırım politikasının gerekçeleri arasında Ukrayna topraklarının işgali, sivil altyapının tahrip edilmesi ve sivillerin öldürülmesine ilişkin iddialar da bulunuyor. BM Genel Kurulu’nun Mart 2022’de kabul ettiği ES-11/1 sayılı kararında Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik eylemi saldırı olarak nitelendirildi.
Avrupa Birliği, Şubat 2022 ile Ağustos 2026 arasında Rusya’ya karşı 21 yaptırım paketi kabul etti. Paketler; finans, enerji, ulaştırma, savunma sanayisi ve yüksek teknoloji alanlarında çeşitli kısıtlamalar içeriyor.
AB kararları yargı denetimine açık
Avrupa Birliği’nde yaptırım kararları, üye ülkelerin oluşturduğu kurumsal karar alma mekanizmaları kapsamında alınıyor ve yargı denetimine tabi tutuluyor. Yaptırım listesine alınan gerçek ve tüzel kişiler, kendileri hakkında alınan kararın iptali veya yeniden değerlendirilmesi için AB mahkemelerine başvurabiliyor.
Bu süreç, yaptırım kararlarının yargısal incelemeye açık olmasını sağlıyor. Kararlar, ilgili kişi veya kuruluşların Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşın finansmanına ya da askeri kapasitesine katkısına ilişkin gerekçelerle ilişkilendiriliyor. AB yaptırım politikası, 27 üye ülkenin katıldığı siyasi ve hukuki süreçler üzerinden uygulanıyor.
AB’nin uyguladığı tedbirler kapsamında Rusya Merkez Bankası’na ait yaklaşık 210 milyar avro değerindeki egemen varlık donduruldu. Birlik ayrıca Rus petrolünün deniz yoluyla ithalatına ve petrol ürünlerinin büyük bölümüne sınırlamalar getirdi. Avrupa ülkeleri, enerji kaynaklarını hangi ülkelerden satın alacağına ve hangi ticaret ortaklarıyla çalışacağına karar verme yetkisine sahip bulunuyor.
Enerji ve teknoloji alanındaki kısıtlamalar
Yaptırım paketlerinin önemli bir bölümü, Rusya’ya çift kullanımlı ürünlerin ve ileri teknolojilerin ihracatını sınırlıyor. Yarı iletkenler, elektronik bileşenler, çeşitli ekipmanlar ve askeri üretimde kullanılabilecek teknolojiler bu kısıtlamalar arasında yer alıyor.
Bu tedbirlerle, Rusya’nın yüksek hassasiyetli füze, saldırı amaçlı insansız hava aracı ve diğer silah sistemlerinin üretimi için ihtiyaç duyduğu malzeme ve teknolojilere erişiminin azaltılması hedefleniyor. Yaptırım politikası, devletlerin dış politika ve ekonomik araçlarla Rusya’nın askeri kapasitesini sınırlandırmak için kullandığı yöntemlerden biri olarak uygulanıyor.
Rusya’ya yönelik uluslararası yaptırımlar kapsamında yaklaşık 3 bin gerçek ve tüzel kişi hakkında kısıtlama kararı alındı. Aralarında sistemik öneme sahip bankaların da bulunduğu 90’dan fazla Rus bankası ve finans kuruluşu SWIFT sisteminden çıkarıldı veya işlemlerine ağır sınırlamalar getirildi.
Petrol fiyat tavanını aşmak ve kısıtlamaları dolanmak amacıyla kullanıldığı belirtilen 670’ten fazla “gölge filo” gemisi de yaptırım listelerine dahil edildi. Bu kararların gerekçeleri, ilgili kişi, kuruluş ve gemilerin Rusya’nın savaş kapasitesinin finansmanına veya lojistik olarak desteklenmesine ilişkin belgelere dayandırılıyor.
Yaptırım koalisyonu
Rusya’ya karşı yaptırım politikasını Avrupa Birliği’nin yanı sıra ABD, Birleşik Krallık, Japonya, Güney Kore, Avustralya ve diğer ülkeler destekliyor. Bu ülkelerin aldığı kararlar, yaptırım uygulamasının yalnızca birkaç devletin tek taraflı girişimi olarak sunulamayacağını ortaya koyuyor.
Moskova ise yaptırımların hukuki dayanağını sorgulayan açıklamalarla bu çerçeveyi değiştirmeye çalışıyor. Rus medyasında 9-12 Ağustos tarihleri arasında yayılan haberler, Kremlin’in yaptırımları Ukrayna’daki savaşın sonuçlarından bağımsız bir ekonomik baskı olarak göstermeye dönük mesajlarının sürdüğünü gösterdi. Uluslararası yaptırım kararları ve bunlara ilişkin hukuki başvurular, ilgili kurumların gündeminde kalmaya devam ediyor.
