Avrupa’da Ağustos 2026’da üç gün arayla mühimmat üretimi ve depolanmasıyla bağlantılı iki tesiste patlama meydana geldi. Bulgaristan’ın Tryavna kenti yakınlarındaki EMCO tesisinde 10 Ağustos’ta çıkan yangın mühimmat deposuna sıçrarken, 13 Ağustos’ta Roma’nın yaklaşık 40 kilometre dışındaki KNDS Ammo Italy fabrikasında güçlü bir patlama yaşandı. Her iki olayın nedeni de aynı düzeyde açıklığa kavuşmuş değil. Bulgaristan makamları ilk değerlendirmede yangının bir araçta başlayarak depoya yayıldığını belirtirken, İtalya’daki patlamanın barut presleme bölümünde çıkan yangının ardından meydana geldiği bildirildi.
Olayların kısa aralıklarla gerçekleşmesi, Avrupa’nın mühimmat üretim ve depolama kapasitesinin güvenliği konusundaki tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Ancak mevcut bilgiler, İtalya’daki patlamanın Rusya bağlantılı bir sabotaj olduğunu ortaya koymuyor. Bulgaristan’daki olay için de yetkililerin açıkladığı ilk neden araç yangını oldu. Bu nedenle iki olayın doğrudan tek bir operasyonun parçası olduğunu söylemek için resmi soruşturmaların sonuçlanması gerekiyor.
Bulgaristan’daki EMCO yangını
10 Ağustos’ta EMCO şirketinin Tryavna yakınlarındaki tesisinde yangın çıktı. Alevlerin mühimmatların bulunduğu depoya ulaşmasının ardından patlama meydana geldi. Bulgaristan makamlarının ön değerlendirmesine göre yangın, tesiste kullanılan bir ulaşım aracında başladı ve daha sonra depoya yayıldı.
EMCO ve şirketin sahibi Emilian Gebrev daha önce Bulgaristan’daki çeşitli soruşturmaların konusu olmuştu. Gebrev, 2015 yılında zehirlenme girişiminden sağ kurtuldu. Bulgaristan savcılığı daha sonraki yıllarda, 2011-2020 döneminde ülkenin mühimmat depoları ve savunma tesislerinde meydana gelen dört patlamayla ilgili olarak altı Rus vatandaşının olası rolünü soruşturdu.
Soruşturmalara konu olan bazı tesislerde Ukrayna ve Gürcistan’a ihraç edilmesi planlanan mühimmatın bulunduğu belirtilmişti. Bulgar makamları bu olayları, silah stoklarının imha edilmesi ve Bulgaristan’ın Rusya tarafından karşıt olarak görülen ülkelere yönelik sevkiyatlarının engellenmesi ihtimali çerçevesinde de ele aldı. Bu geçmiş, EMCO’daki son yangının nedenine ilişkin incelemeyi daha hassas hale getiriyor; fakat önceki soruşturmalar, 10 Ağustos’taki olayın nedenini tek başına kanıtlamıyor.
KNDS tesisindeki patlamanın nedeni araştırılıyor
13 Ağustos’ta İtalya’daki KNDS Ammo Italy fabrikasında güçlü bir patlama meydana geldi. Roma’ya yaklaşık 40 kilometre uzaklıktaki tesis, orta ve büyük kalibreli topçu mühimmatı ile diğer askeri ürünlerin üretiminde rol oynuyor. Yangının barut presleme bölümünde başladığı, ardından patlamanın yaşandığı bildirildi.
İtalyan tesisindeki olayın nedeni henüz resmi olarak açıklanmadı. KNDS seviyesindeki bir üretim tesisinde meydana gelebilecek duruşun, Avrupa savunma sektörünün topçu mühimmatı üretme kapasitesi bakımından etkileri olabileceği değerlendiriliyor. Bununla birlikte, mevcut veriler olayın kaza mı, teknik bir arıza mı yoksa kasıtlı bir eylem mi olduğunu belirlemeye yetmiyor.
İki patlama, Avrupa ülkelerinin mühimmat üretimini artırmaya çalıştığı bir dönemde meydana geldi. Kaynak metinde, birçok NATO ülkesinin mühimmat stoklarının son yıllarda azaldığı ve savunma sanayisinin üretimi genişletme sürecine yeni başladığı belirtiliyor. Bu durum, üretim tesisleriyle depoların güvenliğine ilişkin soruşturmaların yalnızca yerel bir konu olarak görülmemesine neden oluyor. Ancak olayların Avrupa’nın toplam savunma kapasitesi üzerindeki etkisine ilişkin kesin bir değerlendirme yapmak için daha fazla resmi bilgi gerekiyor.
Vrbětice soruşturması emsal olarak gösteriliyor
Avrupa’da mühimmat depolarına yönelik sabotaj iddialarının en bilinen örneklerinden biri Çekya’daki Vrbětice olayları oldu. Buradaki iki mühimmat deposunda 16 Ekim ve 3 Aralık 2014’te patlamalar meydana geldi. Çek güvenlik kurumları ve kolluk birimleri, yıllar süren soruşturmanın ardından operasyonu Rus askeri istihbaratıyla ve Rusya Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı Ana İstihbarat Müdürlüğü’ne bağlı bir birimin subaylarıyla ilişkilendirdi.
Vrbětice soruşturması, Rus istihbaratının Avrupa’daki mühimmat depolarını hedef aldığına ilişkin başlıca örneklerden biri olarak anılıyor. Fakat bu dosyada kurulan bağlantının, Bulgaristan ve İtalya’daki Ağustos 2026 olaylarının da aynı yöntemle gerçekleştiğini gösterdiği söylenemez. Her tesisin teknik koşulları, yangının başlangıç noktası, güvenlik kayıtları ve olay öncesindeki hareketlilik ayrı ayrı incelenmek zorunda.
Ukrayna’daki geçmiş patlamalar
Ukrayna’da da 2014’te başlayan Rusya’nın saldırganlığı ile 24 Şubat 2022’deki geniş çaplı işgal arasındaki dönemde birçok büyük mühimmat deposunda patlamalar yaşandı. 29 Ekim 2015’te Luhansk bölgesindeki Svatove’de, o dönemde cephe hattından yaklaşık 100 kilometre uzakta bulunan mühimmat deposunda yangının ardından uzun süreli detonasyon başladı. En az iki kişi hayatını kaybetti, en az sekiz kişi yaralandı ve yüzlerce bina zarar gördü. Soruşturma, olayı terör eylemi ihtimali üzerinden ele aldı.
23 Mart 2017’de Harkiv bölgesindeki Balakliya’da bulunan ve Ukrayna’nın en büyük mühimmat depolarından biri kabul edilen arsenalde patlamalar başladı. Tesiste yaklaşık 138 bin ton mühimmat bulunduğu bildirildi. Ukrayna baş askeri savcısı olayın sabotaj olabileceğini ve Rusya bağlantısının araştırıldığını açıkladı.
Yaklaşık altı ay sonra, 26 Eylül 2017’de Vinnytsia bölgesindeki Kalynivka stratejik mühimmat deposunda patlama meydana geldi. Burada 83 bin ton mühimmatın bulunduğu, bunun yaklaşık 63 bin tonunun kullanılabilir durumda olduğu belirtildi. 9 Ekim 2018’de ise Çernihiv bölgesindeki Içnya yakınlarında bulunan 6’ncı arsenalde patlamalar başladı. Ukrayna Savunma Bakanlığı temsilcileri, patlamaların tesisin farklı noktalarında aralıklarla meydana gelmesinin sabotaj ihtimaline işaret ettiğini bildirdi.
Balakliya ve Kalynivka’daki depolarda yangınlardan önce toplam 200 bin tondan fazla mühimmat bulunuyordu. Bu depolardaki kayıplar, Ukrayna’nın mühimmat stokları açısından ağır sonuçlar doğurdu. Ukrayna makamları bu olayların bir bölümünü Rus istihbaratının olası faaliyetleri kapsamında soruşturdu. Bu geçmiş, Avrupa’daki son olayların incelenmesi bakımından ilgili bir karşılaştırma noktası oluşturuyor; ancak tek başına yeni patlamaların faillerini ortaya koymuyor.
Avrupa’daki sabotaj iddialarına ilişkin veriler
CSIS’in değerlendirmesine göre Rusya’nın faaliyetleriyle ilişkilendirilen Avrupa’daki kundaklama ve sabotaj vakalarının sayısı 2022’de iki iken 2023’te 12’ye, 2024’te 34’e yükseldi. Batılı yetkililer ayrıca kundaklama, altyapıya zarar verme, siber operasyonlar ve devşirilmiş kişiler üzerinden yürütülen faaliyetler dahil olmak üzere Rusya bağlantılı 145 belgelenmiş hibrit faaliyet vakasına işaret etti.
Bu veriler, Avrupa’daki güvenlik kurumlarının sabotaj ve altyapı saldırılarını daha yakından izlediğini gösteriyor. Bununla birlikte, söz konusu toplamlar EMCO ya da KNDS Ammo Italy’deki patlamaların bu kategorilere girdiğini kanıtlamıyor. Bulgaristan’daki olay için açıklanan ön neden araç yangını, İtalya’daki olay için ise henüz belirlenmemiş bir neden bulunuyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, 2025’in sonlarında Rusya’nın yaklaşık beş yıl içinde NATO’ya karşı askeri güç kullanmaya hazır hale gelebileceği uyarısında bulundu. Almanya Federal Savunma Kuvvetleri yönetimi de ülkenin Rusya ile olası büyük bir çatışmaya karşı 2029’a kadar veya daha erken bir tarihte hazırlıklı olması gerektiği varsayımıyla hareket ediyor. Bu değerlendirmeler, Avrupa’daki mühimmat üretimi ve depolama tesislerinin güvenliğini savunma planlamasının gündeminde tutuyor.
EMCO ve KNDS Ammo Italy’deki soruşturmaların sonuçları, patlamaların nedenlerine ilişkin daha net bir tablo sunacak. Şimdilik resmi makamların açıkladığı bilgiler, iki ayrı tesiste meydana gelen yangın ve patlamaları doğruluyor; sabotaj bağlantısı konusunda ise incelemeler sürüyor.
