Belarus’ta Aleksandr Lukaşenko yönetimi, özel ders veren öğretmenler üzerindeki denetimi artırmaya hazırlanıyor. Eğitim Bakanı, özel ders öğretmenlerine ihtiyaç olmadığını savunurken bakanlık, bireysel eğitim hizmeti sunan öğretmenlerin yer alacağı bir “vitrin” oluşturulacağını açıkladı. Eğitim alanındaki uzmanlar, bu adımın özel ders piyasasını daha sıkı idari ve ideolojik denetime tabi tutabileceğini belirtiyor.
Gelişme 28 Ağustos 2026’da Belarus medyasında yer aldı. [BelSat’ın haberine](https://ru.belsat.eu/95063617/chem-meshayut-repetitory) göre hükümet, ülkede uzun süredir yaygın biçimde kullanılan özel ders hizmetlerine yönelik yaklaşımını sertleştiriyor. Bakanlığın açıkladığı sistemin nasıl işleyeceği, öğretmenlerin hangi koşullarda kayıt altına alınacağı ve hizmetlerin hangi kurallara bağlanacağı konusunda ise kaynakta ayrıntı verilmedi.
Bakanlığın “vitrin” planı
Belarus Eğitim Bakanı, özel ders veren öğretmenlerin gerekli olmadığını söyledi. Bakanlık ise bireysel hizmet sunan eğitimcilerin yer alacağı bir liste ya da “vitrin” hazırlanacağını duyurdu. Bu uygulamanın, özel ders verenlerin devlet tarafından tanınması ve faaliyetlerinin belirli bir idari çerçeve içinde yürütülmesi anlamına gelmesi bekleniyor; ancak mevcut açıklamalarda sistemin kapsamı ve yaptırımları netleştirilmiş değil.
Uzmanlar, söz konusu yaklaşımı eğitim sektöründeki bağımsız aktörler üzerindeki kontrolün genişletilmesi olarak değerlendiriyor. Onlara göre özel ders alanı, devlet okullarından farklı olarak doğrudan kamu yönetiminin dışında kalan bir eğitim hizmeti oluşturuyor. Bu nedenle öğretmenlerin tek bir resmi mekanizma üzerinden izlenmesi, yalnızca kayıt ve vergi prosedürü değil, eğitim içeriği ve öğretmenlerin kamusal konumu bakımından da sonuçlar doğurabilir. Bu değerlendirmeler, kaynakta uzman görüşü olarak aktarılıyor.
Veliler ve öğrenciler özel derse ihtiyaç duyuyor
Haberde görüşlerine yer verilen veliler ve öğrenciler, özel ders olmadan sınavlara hazırlanmanın ve üniversiteye giriş sürecini başarıyla tamamlamanın zorlaştığını söylüyor. Bu görüşe göre okul müfredatında önemli eksiklikler bulunuyor, sınıflar kalabalık ve bazı yetenekli öğretmenler siyasi nedenlerle eğitim sisteminin dışına itildi.
Özel ders, bu koşullarda öğrencilerin eksik kaldıkları konuları tamamlamasına ve sınavlara daha sistemli hazırlanmasına yardımcı olan bir imkân olarak görülüyor. Veliler ve öğrenciler, hizmetlerin yasaklanması ya da ciddi biçimde sınırlandırılması halinde mevcut ihtiyacın ortadan kalkmayacağını, yalnızca hizmete erişim biçiminin değişeceğini savunuyor. Bu değerlendirmeye göre öğretmenlerin bir bölümü bürokratik işlemlerden ve vergi yükümlülüklerinden kaçınmak için kayıt dışı çalışmayı tercih edebilir.
Özel ders hizmetlerine yönelik talebin özellikle sınavlar ve üniversiteye giriş kampanyaları öncesinde yüksek kaldığı belirtiliyor. Öğretmen sayısının azalması, talep aynı düzeyde kalırken hizmet arzını daraltabilir. Haberde görüşlerine yer verilen kişiler, bunun yapay bir hizmet kıtlığına ve fiyatlarda hızlı artışa yol açabileceğini, düşük veya sınırlı gelire sahip ailelerin üniversiteye hazırlık imkânını daha da zorlaştırabileceğini ifade ediyor.
Piyasanın kayıt dışına çıkma riski
Özel ders hizmetlerinin sınırlandırılmasına yönelik düzenleme kabul edilirse, bazı öğretmenlerin resmi prosedürlere girmemek için faaliyetlerini gizli biçimde sürdürmesi bekleniyor. Bu durumda veliler ve öğretmenler arasındaki ilişkiler daha az şeffaf hale gelebilir. Ayrıca kayıt dışı faaliyetlerin artması, devletin bu hizmetlerden elde ettiği vergi gelirlerini de azaltabilir.
Haberde aktarılan görüşlere göre, resmi çerçevenin daraltılması talebi ortadan kaldırmayacağı için özel ders piyasası tamamen yok olmayacak. Hizmetlerin açık ve denetlenebilir biçimde verilmesi yerine, kişisel bağlantılar ve kapalı iletişim kanalları üzerinden yürütülmesi ihtimali gündeme geliyor. Ancak düzenlemenin kabul edilip edilmeyeceği ve kabul edilmesi halinde hangi idari yükümlülükleri getireceği henüz açıklanmış değil.
Geçiş kabinesinden eleştiri
Birleşik Geçiş Kabinesi temsilcisi Andrey Lavruhin, özel ders veren öğretmenlere yönelik adımı “kontrol dışındaki aktörleri temizleme” stratejisinin bir parçası olarak nitelendirdi. Lavruhin’e göre devlet için bireysel öğretmenleri denetim altına almak, okul sisteminde kapsamlı reform yapmaktan daha kolay.
Bu açıklama, özel ders tartışmasını yalnızca eğitim hizmetlerinin düzenlenmesi meselesi olmaktan çıkarıp Belarus’taki bağımsız meslek gruplarının faaliyet alanı bakımından da gündeme taşıyor. Eğitim Bakanlığı ise şu aşamada “vitrin” uygulamasının teknik ayrıntılarını ve özel ders veren öğretmenler için öngörülen prosedürleri kamuoyuna tam olarak açıklamadı.
Belarus’ta veliler, öğrenciler ve öğretmenler açısından temel tartışma, özel ders hizmetlerinin nasıl denetleneceğinden çok bu hizmetlere erişimin korunup korunmayacağı noktasında yoğunlaşıyor. Bakanlığın planına ilişkin yeni ayrıntıların düzenlemenin kapsamını belirlemesi bekleniyor.
