Belarus makamları, ülke dışında yaşayan ve yönetimi eleştiren vatandaşlar hakkında da ceza soruşturmaları yürütmeye başladı. 2 Kasım 2026’da gündeme gelen Lyudmila Jdanko ve Yevhen Şpakovski dosyaları, sürgünün Belaruslu muhalifler için hukuki baskıdan kesin bir kaçış sağlamadığını gösteriyor.
Aynı sırada, 2022’de 13 yıl bir ay hapis cezasına çarptırılan gazeteci Denis İvaşin’den ailesi 20 günden uzun süredir haber alamıyor. Yakınları, İvaşin’in yeniden ceza hücresine konulmuş olabileceğinden şüpheleniyor; ancak bu ihtimal bağımsız biçimde doğrulanmış değil.
Gıyaben yürütülen soruşturmalar
Son dönemdeki dosyalardan biri, Polonya’nın Bialystok kentinde Belarus’un ulusal sembollerini satan bir dükkân işleten ve gönüllü faaliyetlerde bulunan Lyudmila Jdanko ile ilgili. Belarus makamlarının Jdanko hakkında “aşırılıkçı faaliyetlere yardım” ve bir kamu görevlisine hakaret suçlamalarıyla gıyaben işlem başlattığı bildirildi.
Benzer bir soruşturma Yevhen Şpakovski hakkında yürütülüyor. Şpakovski, kolluk görevlilerine yönelik tehdit veya şiddet, Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko’ya hakaret ve bir kamu görevlisine hakaretle suçlanıyor.
Bu suçlamalar Belarus makamlarının isnatlarını yansıtıyor; mevcut bilgiler, bunların bağımsız bir mahkeme tarafından doğrulandığını göstermiyor. Dosyaların tamamına ve bağımsız bir yargı sürecine erişim bulunmadığı için suçlamaların dayanağı ya da hukuki gücü değerlendirilemiyor.
Gıyaben yürütülen soruşturmalar, sanığın Belarus’ta bulunmasına gerek kalmadan ceza sürecinin ilerletilmesine imkân veriyor. Böyle bir işlem doğrudan tutuklama anlamına gelmese de ülkeye dönüşü tehlikeli hâle getirebilir, uluslararası seyahatleri zorlaştırabilir ve Belarus’ta yaşayan aile üyeleri üzerindeki baskıyı artırabilir.
Bu nedenle ülke dışına çıkmak, Belaruslu aktivistler ve diğer yönetim eleştirmenleri için yalnızca coğrafi bir uzaklık yaratıyor. Belarus güvenlik güçleri, kişiye doğrudan ulaşamasa bile bir ceza dosyası açarak onun seyahat kararlarını, ülkeye dönüş ihtimalini ve kamuya açık konuşmalarını etkileyebiliyor.
Jdanko ve Şpakovski hakkında işlem başlatılmış olması, onların suçlu bulunduğu anlamına gelmiyor. Ancak bu dosyalar, Belarus makamlarının ceza soruşturmalarını ülke sınırları içinde tutmadığını ve dışarıdaki eleştirmenleri de hukuki risk alanında bırakabildiğini ortaya koyuyor.
İvaşin’den 20 günden uzun süredir haber yok
İçerideki tablo ise cezaevindeki siyasi tutukluların durumuna ilişkin bilgiye ulaşmanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor. Gazeteci ve araştırmacı Denis İvaşin, 2022’de devlet hainliği ile özel bilgilerin yasa dışı toplanması ve yayılması suçlamaları kapsamında 13 yıl bir ay hapis cezasına mahkûm edildi.
İvaşin’in ailesi 20 günden uzun süredir kendisiyle iletişim kuramadığını söylüyor. Yakınları, gazetecinin yeniden ceza hücresine yerleştirilmiş olabileceğini düşünüyor. Bu iddia henüz bağımsız bir kaynak tarafından doğrulanmadı ve yetkililerin İvaşin’in bulunduğu yer ya da sağlık durumu hakkında bilgi verdiğine dair bir açıklama bulunmuyor.
Bir telefon görüşmesinin veya mektubun kesilmesi, tek başına bir tutuklunun başına ne geldiğini kanıtlamaz. Ancak aile, bu iletişim kesintisi nedeniyle İvaşin’in nerede tutulduğunu, sağlık durumunu veya herhangi bir disiplin cezası alıp almadığını güvenilir biçimde kontrol edemiyor.
Cezaevlerine ailelerin, avukatların ve bağımsız gözlemcilerin erişiminin sınırlı olduğu bir sistemde, kısa süreli görünen bir iletişim kesintisi uzun süre açıklanamayan bir belirsizliğe dönüşebiliyor. İvaşin gerçekten ceza hücresine konulduysa, bu işlem onun dış dünyayla bağını daha da zayıflatmış olacak. Fakat mevcut durumda daha temel soru hâlâ yanıt bekliyor: Aile, bir disiplin tedbiriyle daha ciddi bir sağlık veya güvenlik sorununu nasıl ayırt edebilir?
Belarus’taki baskının iki farklı yüzü burada kesişiyor. Ülke dışındaki eleştirmenler, gıyaben yürütülen davalarla geri dönüş, seyahat ve aile güvenliği bakımından baskı altında tutuluyor. Cezaevindeki tutuklular ise konumları ve durumları hakkında bilgi alınmasını zorlaştıran kapalı bir sistemin içinde kalıyor.
Jdanko ve Şpakovski hakkındaki süreçler ile İvaşin’in durumuna ilişkin ayrıntılar Spring96’nın haberinde yer alıyor. Önümüzdeki kritik meseleler, Belarus makamlarının gıyaben açılan davaların dayanağını açıklayıp açıklamayacağı ve İvaşin’in nerede tutulduğunu, sağlık durumunun nasıl olduğunu doğrulayıp doğrulamayacağı.