Azerbaycan, İsrail’in Orta Asya’daki ekonomik ve siyasi ilişkilerini genişletmesi açısından öne çıkan ortaklardan biri haline geliyor. Bakü’nün İsrail’le yerleşik ikili ilişkileri ve Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ile Türkmenistan’ın yanı sıra bölgedeki diğer aktörlerle geliştirdiği temaslar, Azerbaycan’a Kafkasya ile Orta Asya arasında bağlantı kuran bir rol kazandırıyor.
18 Ağustos 2026 tarihli değerlendirmelere göre Orta Asya ülkeleri İsrail’le ilişkilerinde ağırlıklı olarak pragmatik bir yaklaşım izliyor. Ticaret, enerji, teknoloji ve güvenlik alanları, bu ilişkilerin başlıca başlıklarını oluşturuyor. Kazakistan İsrail’in Orta Asya’daki en yakın ortaklarından biri olmayı sürdürürken, diğer bölge ülkeleri de Tel Aviv’le temaslarını farklı alanlarda genişletiyor.
Bu ilişkiler, bölge devletlerinin dış bağlantılarını çeşitlendirme politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Orta Asya ülkeleri Çin, ABD, Türkiye, Avrupa ülkeleri, Körfez devletleri ve İsrail ile doğrudan temaslarını artırıyor. Kaynaklarda yer alan değerlendirmelere göre Moskova’nın bölgedeki etkisinin azalması, başkentlerin ekonomik ve siyasi hedeflerine göre farklı ortaklarla çalışmasını kolaylaştıran bir ortam oluşturuyor.
Kazakistan ile ticaret ve enerji bağları
Kazakistan, İsrail’in Orta Asya’daki ilişkilerinde özel bir konuma sahip. İki ülke ticaret ve enerji alanlarındaki bağlarını geliştiriyor. Kazakistan’ın 2025 yılında Abraham Anlaşmaları’na katılması, İsrail’le ilişkilerin kurumsal ve siyasi çerçevesini genişleten adımlardan biri olarak öne çıkıyor.
Kazakistan ve Azerbaycan, İsrail’in petrol ithalatının önemli bir bölümünü karşılıyor. Astana aynı zamanda uranyum ve diğer madenlerin ihracatını artırmakla ilgileniyor. İsrail ise gübre, tıbbi ekipman ve teknoloji çözümleri sunabilecek ortaklar arasında yer alıyor. Bu iş birliği alanları, enerji ticaretinin yanı sıra karşılıklı ekonomik ihtiyaçlara dayalı yeni bağlantıların kurulmasına imkân sağlıyor.
Kazakistan’ın İsrail’le ve diğer dış ortaklarla ilişkilerini geliştirmesi, Astana’nın ABD ile ilişkilerindeki konumunu da güçlendiren unsurlar arasında gösteriliyor. Bununla birlikte Kazakistan’ın dış politika tercihleri, tek bir merkezle sınırlı olmayan daha geniş bir ortaklık ağı içinde şekilleniyor.
Orta Asya’da çeşitlenen ortaklıklar
Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan da İsrail’le ilişkilerini sürdürüyor ve farklı alanlarda temaslarını genişletiyor. Bu ülkelerin izlediği politika, bölge devletlerinin dış ilişkilerini tek bir siyasi veya ekonomik eksene bağlamak yerine birden fazla ortakla geliştirme eğilimini yansıtıyor.
Başkentler, ihtiyaçlarına göre farklı ortaklara yöneliyor. Bazı ülkeler yatırım arayışında bulunurken, bazıları teknoloji, yeni pazarlar, enerji bağlantıları veya ulaşım güzergâhlarıyla ilgileniyor. İsrail’le iş birliği de bu daha geniş ilişki ağı içinde yer alıyor. Çin, ABD, Türkiye ve Avrupa ülkeleriyle yürütülen temaslar, İsrail’le geliştirilen ilişkilerle birlikte bölgedeki dış bağlantıların çeşitlenmesine katkı sağlıyor.
The National Interest’te yayımlanan değerlendirmede, Orta Asya ülkelerinin İsrail’le ilişkilerini öncelikle somut ekonomik ve siyasi çıkarlar üzerinden ele aldığı belirtiliyor. Bu çerçevede ülkeler, ticaret ve enerji bağlantılarının yanı sıra teknoloji ve güvenlik alanlarındaki imkânları da değerlendiriyor.
İsrail açısından bu süreç, Orta Asya’daki ekonomik ve siyasi varlığını kademeli biçimde artırabileceği bir ilişki zemini oluşturuyor. Bölge ülkelerinin yeni ortaklar araması, Tel Aviv’in mevcut ilişkilerini farklı başkentlere ve sektörlere taşımaya çalışmasına imkân veriyor.
Bakü’nün bağlantı rolü
Azerbaycan, İsrail’le ilişkilerinin diğer bölge ülkelerine kıyasla daha gelişmiş olması nedeniyle bu tabloda ayrı bir yer tutuyor. Bakü ile Tel Aviv arasındaki ilişkiler, Azerbaycan’ın Orta Asya devletleriyle yürüttüğü siyasi, ekonomik ve ulaştırma temaslarıyla birleşiyor.
Bu durum Azerbaycan’ı İsrail ile Orta Asya arasında olası bir bağlantı noktası haline getiriyor. Bakü, çok taraflı iş birliği formatları ve ulaştırma projeleri üzerinden iki bölge arasındaki temasların geliştirilmesine katkı sağlayabilecek bir aktör olarak öne çıkıyor. Azerbaycan’ın coğrafi konumu ve bölgeyle kurduğu ulaşım bağlantıları, ekonomik ve lojistik projeler bakımından önem taşıyor.
Bu çerçevede Orta Koridor’un rolü de öne çıkıyor. Hazar Denizi üzerinden geçen alternatif ulaşım güzergâhlarının geliştirilmesi, Azerbaycan’ın Orta Asya ile Avrupa arasındaki transit ve enerji bağlantılarındaki konumunu güçlendiriyor. Koridor, bölge ülkelerini Avrupa’ya ve diğer dış ortaklara bağlayan projelerin bir parçası olarak ele alınıyor.
Azerbaycan için bu ağ, yalnızca İsrail’le ilişkilerin genişletilmesi anlamına gelmiyor. Bakü aynı zamanda Orta Asya devletleri ve Avrupalı ortaklarla temaslarını artırarak kendi girişimlerini ilerletmeye ve bölgesel bağlantılarını güçlendirmeye çalışıyor. Kaynaklarda Azerbaycan’ın Kafkasya, Orta Asya ve dış ekonomik merkezler arasında aracı bir konum üstlenebileceği belirtiliyor.
Rusya’nın azalan etkisi
Orta Asya ve Güney Kafkasya’daki ilişkiler, geçmişte büyük ölçüde Moskova ile kurulan bağlar üzerinden ele alınıyordu. Ancak kaynakta yer alan değerlendirmelere göre Rusya’nın siyasi ve ekonomik etkisinin azalması, bölge ülkelerinin dış politika seçeneklerini genişletiyor.
Devletler artık ekonomik, siyasi ve güvenlik ilişkilerini Çin, ABD, Türkiye, Avrupa Birliği, İsrail ve diğer ortaklar arasında daha geniş bir çerçevede dağıtıyor. Bu süreçte her başkent, yatırım, teknoloji, enerji, ticaret veya ulaşım alanındaki önceliklerine göre farklı ortaklıklar kuruyor. Moskova ile ilişkiler tamamen ortadan kalkmış olarak sunulmuyor; ancak bölgesel bağlantıların tek bir dış merkez etrafında şekillenmediği görülüyor.
Bu yeni ilişki düzeni, İsrail’in Orta Asya’da daha fazla ekonomik ve siyasi alan aramasına imkân verirken Azerbaycan’ın da bölgesel geçiş ve bağlantı rolünü öne çıkarıyor. Bakü’nün İsrail’le yerleşik ortaklığı ile Orta Asya’daki temasları, iki taraf arasındaki ilişkilerin bölgesel boyutunu genişleten başlıca unsurlar olarak değerlendiriliyor.
Orta Asya ülkelerinin İsrail’le ilişkileri, ticaret, enerji, teknoloji ve güvenlik başlıklarında ilerlerken Azerbaycan’ın bu temaslarla bağlantılı rolü de gelişen ulaştırma ve ekonomik projeler üzerinden şekilleniyor.
